TonKinh.comTôn Kính
Họ tộc: vai vế và ứng xử

Ở xa quê giữ liên lạc với họ: lịch thăm hỏi, nhóm chung, góp phần và về giỗ họ

Lịch giữ liên lạc một năm cho người ở thành phố hay nước ngoài, cách dùng nhóm nhắn tin của họ cho có ích, góp phần khi không về được và chuẩn bị chuyến về giỗ họ.

A man in a high-rise apartment living room abroad holds a tablet up for a video call with an elderly relative, back of his head visible, cool evening window light

Người ở xa giữ được liên lạc với họ không nhờ những chuyến về quê dài, mà nhờ những việc nhỏ đều đặn: một lịch gọi điện cố định cho vài bậc trên, có mặt có ích trong nhóm nhắn tin của họ, góp phần đúng hạn, và về giỗ tổ vài năm một lần.

Phần dưới là cách làm cụ thể cho người sống ở thành phố khác hoặc ở nước ngoài: vì sao người ở xa dễ rơi khỏi họ, lịch giữ liên lạc một năm, cách tham gia nhóm chung, góp phần khi không về được, chuẩn bị một chuyến về họp họ, và mẫu tin nhắn gửi trưởng họ, trưởng chi. Chuyện dạy con cháu nhớ quê được bàn riêng ở chuyên mục khác, ở đây chỉ chạm qua.

Vì sao người ở xa dễ rơi khỏi họ

Người ở xa ít khi chủ động rời họ. Họ rơi ra từ từ: năm đầu bận không về giỗ được, năm sau ngại vì đã vắng một năm, năm thứ ba không còn biết ai là trưởng chi mới. Đến khi bố mẹ ở quê mất, sợi dây cuối cùng nối với họ cũng lỏng, và con cái họ lớn lên không biết mình thuộc chi nào.

Ở chiều ngược lại, người trong họ ở quê cũng không biết làm sao để giữ người ở xa. Họ gửi tin vào nhóm chung mà không ai trả lời, gọi điện thì sợ làm phiền. Lâu dần, danh sách người về giỗ chỉ còn những nhà ở gần.

Một gia đình giả định đi làm ở phía Nam đã hơn hai mươi năm, đến đời con thì không còn ai biết đường về nhà thờ họ ở miền Bắc. Đến khi người cha mất, gia đình muốn đưa tên vào gia phả mới phát hiện họ đã đổi trưởng chi hai lần, phải mất mấy tháng gọi hỏi mới nối lại được. Chuyện này không hiếm, và có thể tránh bằng những việc rất nhỏ được làm đều.

Cũng cần nói rằng ở xa không có nghĩa là xa cách. Có những người ở nước ngoài hàng chục năm vẫn là người được họ hỏi ý đầu tiên khi bàn việc lớn, vì họ chưa bao giờ để quá một năm mà không gọi về, chưa bao giờ quên báo tin vui tin buồn. Thứ giữ người ở xa trong họ là sự đều đặn chứ không phải khoảng cách.

Lịch giữ liên lạc một năm cho người ở xa

Lịch dưới đây là mức tối thiểu mà nhiều người ở xa vẫn duy trì được, kể cả khi bận. Bạn đổi tháng theo dịp của họ mình.

Thời điểmViệc nên làmMất bao lâu
Trước TếtGọi chúc Tết trưởng họ, trưởng chi, các bậc trên gần nhấtKhoảng một tiếng cho cả lượt gọi
Trước giỗ tổ một thángHỏi lịch giỗ, báo có về hay không, góp phầnMười lăm phút
Ngày giỗ tổ (nếu không về)Gọi video vào lúc họp mặt, nhờ người thắp hương thayMười phút
Khi có tin vui nhà mìnhBáo trưởng chi để ghi gia phảMột tin nhắn
Khi có tin buồn trong họGọi điện chia buồn, gửi viếng qua người ở quêMười lăm phút
Giữa nămGọi hỏi thăm một hai bậc cao niên, không có việc gì cũng gọiHai mươi phút

Đặt các mốc này thành nhắc việc trong điện thoại ngay từ đầu năm. Lịch nhỏ mà đều quan trọng hơn một chuyến về quê thật hoành tráng rồi im lặng năm năm.

Nhóm nhắn tin của họ: tham gia thế nào cho có ích

Nhiều họ đã có nhóm nhắn tin chung. Người ở xa dễ hoặc im lặng hẳn, hoặc gửi quá nhiều thứ không liên quan. Mấy điều nhiều người thấy hữu ích:

  • Tự giới thiệu một lần khi mới vào: tên, con ai, chi nào, ở đâu, làm nghề gì. Gửi kèm một tấm ảnh gia đình.
  • Thả một lời cảm ơn hay chúc mừng khi có tin: cháu đỗ đại học, cụ mừng thọ. Một câu ngắn là đủ, không cần ảnh động.
  • Không gửi tin quảng cáo, tin thời sự, chuyện tranh luận ngoài đời vào nhóm họ.
  • Khi có việc chung cần góp ý, trả lời gọn, đúng hạn. Người ở xa mà góp ý có trách nhiệm thường được họ hỏi ý kiến nhiều hơn.
  • Gửi những thứ chỉ người ở xa có: ảnh cũ của ông bà mà bố mẹ mang theo khi đi, tên đầy đủ của các cháu sinh ở nơi xa để ghi gia phả.
  • Nếu nhóm quá ồn, tắt thông báo nhưng đặt lịch xem lại mỗi tuần một lần.

Nhóm họ không phải chỗ để chứng tỏ mình thành đạt. Ảnh nhà mới, xe mới, chuyến du lịch nên để ở trang riêng; trong nhóm họ, người ta nhớ ai hỏi thăm các cụ hơn ai khoe gì.

Góp phần khi không về được

Góp đúng hạn, đúng mức. Khi họ thông báo mức góp giỗ, góp đúng hạn là cách rõ nhất để nói "nhà cháu vẫn là người trong họ". Chuyển xong thì nhắn thủ quỹ một câu xác nhận.

Góp thứ mình có thế mạnh. Người làm thiết kế có thể làm thiệp mời giỗ tổ; người làm công nghệ có thể giúp số hoá gia phả; người ở nước ngoài có thể giúp tìm tài liệu về những người trong họ đã đi xa từ đời trước.

Nhờ người thắp hương thay và cảm ơn tử tế. Nhờ một người trong chi thắp hương thay mình ngày giỗ, sau đó gọi cảm ơn. Đừng chỉ chuyển tiền rồi coi như xong.

Gửi lời qua người về. Nếu có anh chị em về giỗ, nhờ họ chuyển lời thăm cụ thể đến từng bậc trên: "Anh Tâm nhờ cháu gửi lời thăm ông Hai, hỏi ông còn đau lưng không".

Góp vào quỹ khuyến học thay vì chỉ quỹ giỗ. Nhiều người ở xa thấy góp cho con cháu học hành ở quê có ý nghĩa với mình hơn, và họ thường đón nhận rất trân trọng.

Giữ một người làm đầu mối ở quê. Chọn một anh chị em hoặc người cháu tin cậy ở quê làm đầu mối của nhà mình: nhận tin, nộp hộ, đi viếng thay. Cảm ơn người ấy mỗi dịp Tết, và khi về thì ghé nhà người ấy đầu tiên. Một đầu mối tốt ở quê giữ nhà bạn trong họ chắc hơn mọi cuộc gọi.

Chuẩn bị một chuyến về họp họ, giỗ tổ

Vài năm một lần về dự giỗ tổ là cách nối lại mạnh nhất. Để chuyến về không bị ngượng, nên chuẩn bị:

  1. Báo trước cho trưởng chi ít nhất một tháng: về mấy người, ở đâu, ngày nào đi.
  2. Hỏi bố mẹ hoặc anh chị em ở quê danh sách những người nên đến thăm riêng, theo thứ tự vai.
  3. Ôn lại sơ đồ vai vế, đặc biệt nếu đi cùng vợ hoặc chồng và con.
  4. Mang theo quà nhỏ, đều, không phô trương: chè, bánh, một món đặc sản nơi mình ở.
  5. Ở lại ít nhất một buổi sau giỗ, đi thăm các cụ không đi được đến nhà thờ họ.
  6. Trước khi đi, chào trưởng họ, trưởng chi, hẹn lần về sau.

Mẫu tin nhắn báo về: "Thưa bác, cháu là Tâm, con bố Phúc chi ba, đang ở thành phố. Năm nay giỗ tổ cả nhà cháu bốn người xin về, đi ngày [ ] và ở lại đến [ ]. Cháu xin góp phần giỗ như mọi nhà, bác cho cháu biết cần góp gì thêm. Cháu cảm ơn bác."

Người ở nước ngoài và đời con không nói tiếng Việt

Với gia đình định cư ở nước ngoài, khoảng cách không chỉ là quãng đường mà còn là múi giờ, là ngôn ngữ của con cái. Gọi video vào giỗ tổ lúc nửa đêm giờ bên ấy là điều nhiều người vẫn làm, nhưng không phải năm nào cũng được. Một cách thay thế là gửi một đoạn ghi hình ngắn chúc họ, nhờ trưởng chi mở trong buổi họp.

Con cái lớn lên ở nước ngoài thường không đọc được gia phả và không quen cách gọi vai vế. Bạn có thể làm một sơ đồ họ hàng hai thứ tiếng, ghi tên và vai bằng tiếng Việt kèm chú thích, để con biết ít nhất ông bà, các bác các chú, và chi mình thuộc về. Điều quan trọng là để con có một sợi dây, không ép con phải nhớ hết.

Câu bạn có thể dạy con chào khi gọi về họ: "Con chào ông, con là con của bố Tâm. Con ở xa nhưng con nhớ ông." Một câu ngắn, nói bằng tiếng Việt, thường khiến các cụ trong họ nhớ mãi.

Mẫu tin nhắn gửi trưởng họ, trưởng chi và các bậc trên

Người ở xa thường ngại nhắn vì không biết mở lời thế nào. Mấy mẫu dưới đây dùng cho những dịp hay gặp; bạn thay tên, chi và xưng hô cho đúng vai:

  • Nối lại liên lạc sau nhiều năm: "Thưa bác, cháu là Nguyễn Văn Tâm, con ông Nguyễn Văn Phúc chi ba, nhà cũ ở xóm dưới gần giếng làng. Nhà cháu vào phía Nam đã lâu, nay cháu muốn nối lại với họ. Bác cho cháu xin số của trưởng chi và lịch giỗ tổ năm nay. Cháu cảm ơn bác."
  • Báo tin cưới, sinh con để ghi gia phả: "Thưa chú, cháu xin báo nhà cháu vừa có cháu trai, sinh ngày [ ], tên Nguyễn Minh An. Mẹ cháu là Trần Thị Thu, quê ở xã C. Chú ghi vào gia phả giúp cháu."
  • Xin phép không về giỗ được: "Thưa bác, năm nay cháu bận việc không về giỗ tổ được. Cháu đã gửi phần góp cho chị Hạnh. Cháu nhờ bác thắp giúp cháu nén hương, cháu sẽ gọi vào lúc nghỉ trưa để chào các cụ."
  • Chia buồn khi trong họ có tang: "Cháu vừa nghe tin ông Hai mất. Cháu ở xa không về kịp, cháu xin gửi lời chia buồn tới bác và cả nhà, cháu đã nhờ em cháu ở quê đến viếng thay."
  • Hỏi thăm không có việc gì: "Ông ơi, cháu Tâm đây. Dạo này trời trở lạnh, ông có khoẻ không? Cháu gửi ông mấy tấm ảnh các cháu mới chụp."

Tin nhắn đầu tiên luôn nên tự giới thiệu đủ ba thứ: tên mình, con ai, chi nào. Người lớn tuổi trong họ nhớ người qua bố mẹ và nơi ở cũ, không qua tên của bạn. Nếu bậc trên không quen nhắn tin, gọi điện và nói đúng mấy ý như trên.

Câu hỏi thường gặp

Mấy năm không về giỗ họ, giờ về có ngại không?

Người trong họ thường vui khi có người xa về, ít ai trách. Bạn chỉ cần báo trước cho trưởng chi, góp phần như mọi nhà, chào các bậc trên. Một câu xin lỗi nhẹ vì lâu không về là đủ, không cần giải thích dài.

Không biết trưởng chi hiện nay là ai thì hỏi ai?

Hỏi người thân gần nhất còn ở quê, hoặc hỏi trong nhóm nhắn tin của họ nếu có. Nếu đã mất liên lạc hoàn toàn, có thể hỏi người cao tuổi trong làng, vì họ thường biết nhà nào đang giữ nhà thờ họ.

Người ở xa có được ghi tên con cái vào gia phả không?

Được. Gia phả ghi theo huyết thống, không theo nơi ở. Bạn gửi họ tên đầy đủ, ngày sinh của các con, tên vợ hoặc chồng cho người giữ gia phả. Nhiều họ còn ghi thêm nơi sinh sống để đời sau dễ tìm.

Gọi video vào giỗ tổ có làm phiền buổi lễ không?

Nên gọi vào lúc nghỉ hoặc lúc ăn cỗ, không gọi trong lúc làm lễ. Báo trước với một người ở quê để họ cầm máy, đưa đến chào các bậc trên. Cuộc gọi ngắn vài phút là vừa.

Có nên góp tiền nhiều hơn để bù việc không về được không?

Không cần. Góp đúng mức chung là đủ. Góp quá nhiều có khi khiến người khác ngại. Nếu muốn góp thêm, có thể góp vào quỹ khuyến học hoặc việc sửa sang nơi thờ, ghi rõ mục đích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138