TonKinh.comTôn Kính
Họ tộc: vai vế và ứng xử

Trong họ bất hoà: cách hoà giải giữa các chi, các nhà mà không để rạn nứt lâu dài

Những chuyện hay làm họ bất hoà, ai nên đứng ra hoà giải, các bước một buổi ngồi lại, câu nên và không nên nói, khi dính đến đất đai và mẫu biên bản thoả thuận.

Two middle-aged brothers sit apart on a long wooden bench in a village lane at dusk while an elderly aunt stands between them, side view, blue evening light

Phần lớn các vụ bất hoà trong họ được gỡ bằng một buổi ngồi lại có người đứng giữa mà hai bên cùng nể, nghe đủ cả hai phía, tách chuyện tình với chuyện tiền đất, và ghi lại điều đã thoả thuận. Khi chuyện dính tới đất đai hay tài sản chung, phần giấy tờ cần đi theo đường thủ tục, thường bắt đầu từ hoà giải ở UBND cấp xã, nhưng phần tình trong họ vẫn phải tự gỡ.

Phần dưới đi qua những nguồn bất hoà hay gặp, chọn ai đứng ra hoà giải, các bước một buổi ngồi lại, câu nên nói và câu nên tránh, cách tách chuyện đất đai khỏi chuyện tình, mẫu biên bản thoả thuận trong họ, và cách giữ lễ chung khi hai bên chưa làm lành. Bài không bàn chuyện ai đúng ai sai trong một vụ cụ thể.

Những chuyện hay làm họ bất hoà

Mỗi họ một câu chuyện, nhưng gốc rễ thường rơi vào vài nhóm dưới đây. Nhận ra sớm giúp xử lý khi chuyện còn nhỏ.

Nguồn bất hoàDấu hiệu sớmHướng gỡ thường dùng
Đất hương hoả, đất nhà thờMột nhà xây tường, đổi mốc, làm giấy tờ không báoHọp họ, xem lại giấy tờ, hỏi UBND cấp xã
Tiền quỹ họThắc mắc trong nhóm chung, có nhà ngừng gópCông khai sổ, mời người soát độc lập trong họ
Vai trưởng họ, trưởng chiHai nhà cùng nói mình là người giữ việcXem lại gia phả, các bậc cao niên xác nhận
Ghi công đức, ghi tên khi xây sửaMột nhà thấy công mình bị bỏ sótGhi bổ sung, cảm ơn công khai
Lời nói trong đám giỗ, đám cướiHai nhà không ngồi chung mâmNgười thân với cả hai bên nói chuyện riêng
Chuyện riêng hai gia đình lan ra họHọ hàng chia pheGiữ chuyện trong hai nhà, họ không phân xử

Nhóm cuối là nhóm dễ bị bỏ qua: hai anh em ruột cãi nhau chuyện chia nhà, rồi cả chi đứng về hai phía. Ở nhiều họ, nguyên tắc ngầm là chuyện riêng của một nhà thì họ chỉ khuyên, không phân xử; giữ được nguyên tắc ấy là tránh được việc cả họ bị kéo vào.

Ai nên đứng ra hoà giải

Người cả hai bên cùng nể. Không nhất thiết là trưởng họ. Đôi khi là một bậc cao niên ở chi khác, một người cô được cả họ thương, hay một người cháu có học, điềm đạm. Tiêu chí là cả hai bên đều chịu ngồi nghe người ấy.

Không phải người đang có phần lợi trong chuyện. Nếu tranh chấp đất mà trưởng họ cũng có phần đất liền kề, nên mời người khác đứng ra, để không ai nói được là thiên vị.

Có thể là hai người. Một người lớn tuổi để giữ lễ, một người trẻ hơn để ghi chép và lo giấy tờ. Hai người cùng đứng cũng đỡ áp lực cho nhau, và khi một người lỡ lời thì người kia còn kéo lại được.

Không phải người hay nói. Người hoà giải tốt thường nói ít, hỏi nhiều, nhắc lại đúng ý của mỗi bên. Người hay khuyên giải dài dễ làm cả hai bên thấy mình bị giảng.

Khi không ai trong họ đủ khách quan. Có thể nhờ tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố, hoặc cán bộ tư pháp ở UBND cấp xã. Hoà giải ở cơ sở là việc có quy định riêng, nhờ họ không có gì phải ngại.

Các bước một buổi ngồi lại trong họ

Một buổi hoà giải không cần trang trọng, nhưng có thứ tự. Đây là trình tự nhiều người đứng giữa đã dùng:

  1. Gặp riêng từng bên trước, mỗi bên một buổi. Chỉ nghe, hỏi rõ điều họ muốn, không hứa gì.
  2. Hẹn buổi gặp chung ở chỗ trung lập (nhà một bậc cao niên, hoặc nhà thờ họ), giờ không vội, không có rượu.
  3. Mở đầu bằng điều chung: cùng một ông tổ, cùng muốn con cháu về giỗ không ngượng nhau.
  4. Mời mỗi bên nói, không ai ngắt lời. Người đứng giữa nhắc lại ý chính của từng bên và hỏi "tóm như vậy có đúng không".
  5. Tách phần tình và phần việc: chuyện lời nói thì xin lỗi, bỏ qua; chuyện đất, tiền thì xác định cần giấy tờ gì, hỏi ai.
  6. Ghi điều đã thống nhất, kể cả những điều nhỏ như "hai nhà cùng về giỗ tổ năm nay".
  7. Hẹn mốc gặp lại để xem việc đã làm đến đâu.

Nếu buổi đầu không đi đến đâu, đừng cố chốt. Chỉ cần hai bên chịu ngồi cùng một bàn là đã có bước tiến; hẹn một buổi sau, sau vài tuần cho mọi người nguôi.

Câu nên nói và câu nên tránh khi đứng giữa

Người đứng giữa nói một câu sai có thể làm hỏng cả buổi. Bảng dưới gợi ý cách thay những câu dễ gây phản ứng.

Nên tránhNên nói thay
"Thôi, anh em cả, bỏ qua đi.""Cháu biết chuyện này làm bác buồn nhiều năm. Bác kể cho cháu nghe từ đầu được không?"
"Bác sai rồi.""Có chỗ hai bác hiểu khác nhau, mình xem lại giấy tờ cùng nhau nhé."
"Người ta cười cả họ đấy.""Con cháu hai nhà đều mong về giỗ mà không phải tránh mặt nhau."
"Ông bà dưới suối vàng không yên đâu.""Ông bà để lại mảnh đất này là mong con cháu có chỗ đi về."
"Nếu không chịu thì họ sẽ không nhận.""Họ vẫn là của cả hai nhà, chuyện này mình gỡ dần."

Câu nên tránh có hai kiểu: phán đúng sai, và doạ. Doạ bằng chuyện ông bà, chuyện họ không nhận thường làm người nghe co lại, không mở ra. Câu nên nói thì hỏi, ghi nhận nỗi buồn, và nhắc điều chung.

Khi chuyện dính tới đất đai, nhà thờ họ: tách tình khỏi giấy tờ

Đất hương hoả, đất nhà thờ họ là nguồn bất hoà nặng nhất, vì vừa có tình vừa có tiền, lại thường thiếu giấy tờ rõ ràng từ đời trước. Nguyên tắc nhiều họ rút ra: chuyện tình thì họ tự gỡ, chuyện giấy tờ thì đi đường thủ tục, không để cái này thay cái kia.

Về thủ tục, tranh chấp đất đai thường được hoà giải tại UBND cấp xã nơi có đất trước khi đưa lên cơ quan có thẩm quyền hoặc ra toà. Trước khi đến, họ nên gom các giấy tờ đang có: giấy chứng nhận (nếu đã cấp), các văn bản mua bán, cho tặng, biên bản họp họ cũ, gia phả có ghi việc giao đất. Cán bộ tư pháp hoặc địa chính ở xã sẽ chỉ cần thêm gì; quy định cụ thể mỗi nơi và mỗi thời điểm có thể khác, nên hỏi trực tiếp.

Về tình, ngay cả khi phải đi thủ tục, hai bên vẫn có thể thoả thuận giữ lễ chung: cùng về giỗ tổ, không nói về vụ việc trong nhóm chung của họ, không kéo con cháu vào. Một họ giả định có hai chi tranh chấp mảnh vườn trước nhà thờ suốt ba năm; họ để xã hoà giải phần đất, còn trong họ thì thống nhất "chuyện vườn để xã lo, giỗ tổ cả hai chi đều đứng lễ". Nhờ vậy khi chuyện đất xong, hai chi không phải làm lành lại từ đầu.

Mẫu biên bản thoả thuận hoà giải trong họ

Biên bản trong họ không thay giấy tờ pháp lý, nhưng giúp hai bên nhớ đúng điều đã hứa. Mẫu dưới đây bạn sửa phần trong ngoặc vuông cho phù hợp.

BIÊN BẢN THOẢ THUẬN. Hôm nay, ngày [ ], tại [nhà ông Nguyễn Văn E, thôn C], có mặt: ông [Nguyễn Văn G] (chi hai), ông [Nguyễn Văn K] (chi ba); người đứng giữa: bà [Nguyễn Thị L], ông [Nguyễn Văn M]. Hai bên đã nghe nhau và thống nhất: 1. Những lời nói ở đám giỗ ngày [ ] là do nóng giận, hai bên không nhắc lại. 2. Về phần đất vườn trước nhà thờ, hai bên cùng nộp đơn đề nghị hoà giải tại UBND xã C, mỗi bên tự chuẩn bị giấy tờ của mình. 3. Trong thời gian chờ, không bên nào xây dựng, rào chắn trên phần đất đang có ý kiến. 4. Hai chi cùng tham gia lễ giỗ tổ năm [ ] như mọi năm. Biên bản lập hai bản, mỗi bên giữ một bản, người đứng giữa giữ bản sao. Các bên đọc lại và cùng ký.

Lỗi hay gặp khi lập biên bản kiểu này: ghi chung chung "hai bên làm lành" mà không có việc cụ thể; ghi điều trái với quy định về đất đai (tự chia đất chưa đủ giấy tờ); hoặc người đứng giữa ký thay một bên vắng mặt. Biên bản chỉ có giá trị khi người trong cuộc tự đọc và tự ký.

Giữ lễ chung khi hai bên chưa làm lành

Không phải vụ bất hoà nào cũng gỡ được trong một năm. Trong lúc chờ, họ vẫn có thể giữ cho các dịp chung không bị ảnh hưởng. Những thoả thuận nhỏ nhiều họ đã dùng:

  • Cùng có mặt, không cần ngồi cạnh. Ban tổ chức xếp hai nhà ở hai mâm khác nhau, nhưng cả hai đều được mời và được xếp chỗ đúng vai.
  • Đứng lễ theo thứ bậc. Dù đang có chuyện, ai đứng hàng nào trong lễ vẫn theo vai vế. Không bên nào vắng mặt trong phần lễ để tỏ thái độ.
  • Không nhắc chuyện trong dịp chung. Ở giỗ tổ, đám cưới, đám tang của họ, cả hai bên hẹn không nói về vụ việc, kể cả với người thứ ba.
  • Con cháu vẫn chào nhau. Người lớn hai nhà nói rõ với con cái: chuyện của bố mẹ không phải chuyện của các con, gặp nhau vẫn chào hỏi bình thường.
  • Việc hiếu vẫn đến. Khi một nhà có tang, nhà kia vẫn đến viếng. Nhiều mối bất hoà dài năm đã bắt đầu tan từ một lần thắp nén hương như thế.

Trước dịp giỗ tổ, người đứng giữa nên nói với hai bên: "Chuyện của hai bác cháu vẫn đang lo. Riêng ngày giỗ tổ, cháu xin hai bác cùng về, đứng lễ như mọi năm, để các cụ trong họ yên lòng." Một lời nhờ cụ thể như vậy dễ được nhận lời hơn một lời khuyên làm lành chung chung.

Câu hỏi thường gặp

Trưởng họ có quyền phân xử tranh chấp giữa các nhà không?

Trưởng họ có tiếng nói và được mời đứng giữa, nhưng không có quyền phân xử như cơ quan nhà nước. Những việc liên quan đất đai, tài sản cần đi theo thủ tục, thường bắt đầu từ hoà giải tại UBND cấp xã.

Nên hoà giải ngay hay để một thời gian cho nguôi?

Gặp riêng từng bên nên làm sớm, để mỗi bên thấy có người lắng nghe. Còn buổi gặp chung thì nên chờ vài tuần sau lúc căng nhất, khi hai bên đã nói ra được nỗi bực mà không còn to tiếng.

Có nên đưa mâu thuẫn ra bàn trong buổi họp họ không?

Chỉ nên đưa ra khi chuyện liên quan đến tài sản chung hoặc quy ước của cả họ. Chuyện giữa hai nhà nên giải quyết riêng, vì đưa ra trước đông người dễ khiến hai bên giữ thể diện mà không chịu lùi.

Một bên không chịu ngồi lại thì làm gì?

Người đứng giữa có thể gặp riêng bên ấy nhiều lần, hỏi điều gì khiến họ không muốn gặp. Nếu chuyện liên quan đất đai, bên kia có thể tự đề nghị hoà giải ở UBND cấp xã. Phần tình thì cần thời gian, không ép được.

Con cháu đời sau có nên biết chuyện bất hoà của đời trước không?

Nên biết đủ để hiểu, nhưng không nên bị kéo vào. Nhiều gia đình kể cho con cái theo hướng "hai nhà từng có chuyện, bây giờ các con vẫn chào nhau bình thường", để đời sau không mang mối giận của đời trước.

Hoà giải trong họ có cần mời chính quyền không?

Không cần nếu chỉ là chuyện tình cảm, lời nói. Khi có tranh chấp đất đai hoặc tài sản, hoặc khi trong họ không ai đủ khách quan, có thể nhờ tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố hoặc UBND cấp xã.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138