Ở xa quê không làm người con vắng mặt trong việc tưởng nhớ cha mẹ: bạn vẫn góp mặt được qua cuộc gọi lúc cả nhà quây quần, góp phần việc và phần đóng góp sớm, nhờ người tin cậy chăm mộ rồi gửi ảnh cho mình, và giữ những nếp nhỏ của cha mẹ ngay trong căn nhà nơi mình đang sống. Điều làm người ở quê yên lòng là bạn nhớ và chủ động, không phải bạn có mặt bao nhiêu lần.
Bài này dành cho người con thứ lập nghiệp ở thành phố khác, người đi làm ăn hay định cư ở nước ngoài, và cả những người ở gần nhưng vì công việc ít về. Phần nghi lễ tại nhà gốc do người ở quê lo theo nếp riêng của mỗi nhà; ở đây chỉ bàn những việc người ở xa tự làm được, những câu nên nói với anh chị em ở nhà và một bảng việc nhỏ trong năm.
Xa nhà mà không vắng mặt
Người ở xa hay mang một cảm giác áy náy, nhất là vào những dịp cả nhà về đông đủ mà mình không có mặt. Có người vì áy náy mà im lặng, ngại gọi về, càng ngày càng ít liên lạc với anh chị em ở quê. Cách ấy làm khoảng cách xa thêm, trong khi chính người ở quê lại mong nghe tiếng mình.
Nhiều gia đình đã quen với việc con cháu tản đi khắp nơi. Điều họ coi trọng là người ở xa có nhớ, có hỏi, có góp phần hay không. Một người con giả định ở nước ngoài mười năm chỉ về quê được ba lần, nhưng năm nào cũng gọi về đúng hôm cả nhà sum họp, gửi trước phần đóng góp, và hỏi han từng người. Trong nhà không ai coi người ấy là vắng mặt.
Mặt khác, tưởng nhớ cha mẹ không chỉ diễn ra ở nhà gốc. Những gì cha mẹ để lại nằm trong cách bạn sống: món ăn bạn nấu, câu bạn hay nói với con, cách bạn đối đãi với người khác. Giữ được những điều ấy ở nơi xa cũng là một cách nhớ cha mẹ, và là cách con cái bạn, lớn lên xa quê, vẫn biết ông bà mình là ai.
Góp mặt từ xa vào những dịp cả nhà sum họp
Những dịp cả nhà về đông đủ để tưởng nhớ cha mẹ là lúc người ở xa nhớ nhà nhất. Một vài việc giúp bạn vẫn là một phần của buổi ấy:
- Hỏi trước lịch của cả nhà từ vài tuần, để xếp được giờ gọi. Người ở nước ngoài cần tính lệch giờ để gọi đúng lúc mọi người đang quây quần, không gọi giữa lúc đang bận việc.
- Chuyển phần đóng góp sớm cho người đứng ra lo việc, kèm lời nhắn. Gửi sát ngày làm người ở nhà phải ứng trước, khó xoay xở.
- Nhận một phần việc làm được từ xa: lo in ảnh mới của cha mẹ gửi về, đặt hoa giao tận nhà, gọi điện mời họ hàng ở xa.
- Gọi video ngắn lúc mọi người ngồi lại, chào từng người, nói vài câu nhớ cha mẹ. Mười phút là đủ, không cần giữ máy suốt buổi.
- Gửi lời nhắn để người ở nhà đọc giúp nếu không gọi được, vài câu về một kỷ niệm với cha mẹ.
- Ở nơi mình sống, dành buổi tối hôm ấy cho gia đình nhỏ: nấu một món cha mẹ hay nấu, kể cho con nghe một chuyện về ông bà.
Nếu có anh chị em khác cũng ở xa, rủ nhau gọi chung một cuộc. Người ở nhà chỉ phải cầm máy một lần, và các anh chị em ở xa cũng được gặp nhau.
Nhờ người chăm mộ cha mẹ
Mộ phần là nỗi lo lớn của người ở xa, nhất là khi ở quê không còn ai trong nhà ở gần. Cách nhờ người chăm mộ cho chu đáo và minh bạch:
- Hỏi người trong họ hoặc hàng xóm tin cậy ở gần khu mộ trước tiên. Người quen biết nếp nhà và thường nhận lời vì tình nghĩa, nhưng vẫn nên gửi một khoản cảm ơn cho đàng hoàng.
- Nếu mộ ở nghĩa trang có ban quản lý, hỏi ban quản lý nghĩa trang hoặc UBND cấp xã nơi đặt mộ xem có dịch vụ chăm sóc, quy định gì về việc trồng cây, sửa mộ.
- Thống nhất rõ việc cần làm: nhổ cỏ, quét dọn, cắm hoa vào những dịp nào trong năm, báo ngay khi mộ hư hỏng.
- Xin gửi ảnh sau mỗi lần làm. Không phải vì không tin, mà để bạn được nhìn thấy mộ cha mẹ, và để anh chị em khác cùng biết.
- Ghi lại thoả thuận vài dòng qua tin nhắn: việc gì, mấy lần một năm, khoản cảm ơn bao nhiêu, gửi lúc nào.
- Khi về thăm quê, đến thăm người chăm mộ, cảm ơn trực tiếp, mang chút quà.
Việc sửa chữa lớn, nâng cấp hay di dời mộ không nên nhờ người làm một mình. Những việc ấy cần anh chị em bàn chung và hỏi quy định của địa phương trước, vì mỗi nghĩa trang có quy định riêng.
Giữ nếp cha mẹ ở nơi mình sống
Một góc ảnh nhỏ. Nhiều người ở xa đặt một tấm ảnh cha mẹ trên kệ sách hay bàn làm việc, cạnh một bình hoa nhỏ. Cách bày thế nào là chuyện riêng mỗi nhà; điều quan trọng là có một chỗ để nhìn thấy cha mẹ mỗi ngày.
Món ăn của cha mẹ. Nấu lại món mẹ hay nấu vào những ngày nhớ nhà, kể cho con biết đây là món của bà. Ở nước ngoài thiếu nguyên liệu thì thay bằng thứ gần nhất, vẫn giữ được ý.
Tiếng nói và cách gọi. Dạy con gọi ông bà nội ngoại đúng cách quê mình gọi, dạy một vài câu ca dao cha mẹ hay đọc. Với trẻ lớn lên ở nước ngoài, tiếng Việt là sợi dây chắc nhất nối với ông bà.
Một câu nói của cha mẹ. Nếu cha hay dặn "làm gì cũng phải cho đến nơi đến chốn", hãy nhắc câu ấy với con, kèm tên người dặn. Lời dặn sống tiếp qua người nghe.
Một việc tốt nhân danh cha mẹ. Góp quỹ học bổng ở quê, giúp một người đồng hương mới sang, đúng với cách cha mẹ từng sống. Nhiều người ở xa thấy đây là cách nhớ cha mẹ nhẹ lòng nhất.
Lời nhắn về quê cho anh chị em
Người ở xa nhiều khi không biết nói gì với anh chị em ở nhà, những người đang gánh phần việc hằng năm. Vài mẫu lời nhắn giản dị, bạn sửa theo cách xưng hô nhà mình:
- Trước dịp sum họp: "Anh chị ơi, năm nay em lại không về được. Phần đóng góp em gửi chị rồi, chị xem còn thiếu gì thì bảo em. Hôm ấy em gọi về lúc mọi người ngồi lại nhé."
- Cảm ơn người lo việc: "Năm nào cũng anh chị lo hết, em biết vất vả. Em cảm ơn anh chị đã giữ nhà cho bố mẹ. Có việc gì em làm được từ xa, anh chị cứ giao."
- Khi nhận ảnh mộ: "Em nhận được ảnh rồi, mộ bố mẹ sạch sẽ quá. Chị gửi lời cảm ơn bác Tư giúp em, cuối năm em về sẽ qua thăm bác."
- Khi nhớ cha mẹ một ngày bình thường: "Hôm nay em nấu canh chua, tự nhiên nhớ mẹ quá. Chị còn nhớ mẹ hay cho thêm gì không?"
Lời nhắn ngày bình thường, không có dịp gì, thường làm anh chị em ở nhà vui nhất. Nó cho thấy cha mẹ vẫn là sợi dây nối các con với nhau, chứ không chỉ là chuyện của những ngày lễ.
Khi về thăm quê sau thời gian dài
Những lần hiếm hoi về quê là dịp người ở xa bù lại phần nào những năm vắng mặt. Vài việc nhiều người con xa nhà thường làm trong chuyến về, sắp theo thứ tự ưu tiên:
- Báo trước lịch về cho anh chị em ở nhà gốc, để họ sắp xếp, không phải bất ngờ lo cơm nước cho cả nhà mình.
- Ra thăm mộ cha mẹ cùng anh chị em hoặc người đã chăm mộ giúp, tự tay dọn dẹp một lần, xem mộ có cần sửa gì không.
- Đến nhà người lớn tuổi trong họ và những người từng thân với cha mẹ, hỏi thăm, nghe họ kể chuyện về cha mẹ mình.
- Ngồi với anh chị em xem lại ảnh, giấy tờ, kỷ vật của cha mẹ, chụp lại những gì mình chưa có để mang theo.
- Dẫn con đi những nơi gắn với ông bà: trường cũ của mẹ, cánh đồng cha từng cày, cây đa đầu làng. Kể ngắn ở từng chỗ.
- Hỏi anh chị em xem năm tới mình góp được phần việc gì từ xa, ghi lại cho khỏi quên.
Đừng dồn quá nhiều việc vào vài ngày về. Một chuyến thăm thong thả, ngồi được lâu với người ở nhà, thường đọng lại nhiều hơn một chuyến chạy khắp nơi cho đủ lượt. Anh chị em ở quê cũng cần được bạn hỏi han chuyện của chính họ, không chỉ chuyện cha mẹ.
Bảng việc nhỏ trong năm của người ở xa
Một bảng việc đơn giản giúp người ở xa khỏi quên giữa những bận rộn. Bạn tự điền thời điểm theo lịch của gia đình mình:
| Việc | Thời điểm gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hỏi lịch sum họp của cả nhà | Một tháng trước mỗi dịp | Ghi vào lịch điện thoại, nhắc trước một tuần |
| Gửi phần đóng góp | Hai tuần trước | Gửi cho người đứng ra lo, kèm lời nhắn |
| Gọi video về nhà | Đúng lúc cả nhà quây quần | Tính lệch giờ nếu ở nước ngoài |
| Nhận ảnh mộ, gửi lời cảm ơn | Sau mỗi lần người chăm mộ làm | Chuyển ảnh cho anh chị em khác |
| Nấu món của cha mẹ, kể chuyện cho con | Tối các dịp tưởng nhớ | Có thể rủ bạn bè đồng hương |
| Về thăm quê, thăm mộ | Khi sắp xếp được, báo trước cho nhà | Thăm người chăm mộ, người giữ nhà gốc |
Bảng này không phải để làm cho đủ, mà để nhắc. Có năm bạn làm được hết, có năm chỉ gọi được một cuộc. Anh chị em ở nhà hiểu điều đó, miễn là họ thấy bạn vẫn nhớ và vẫn hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Ở nước ngoài không về được ngày cả nhà tưởng nhớ cha mẹ có sao không?
Rất nhiều gia đình có con cháu ở xa và đã quen với điều đó. Gọi về lúc cả nhà quây quần, gửi phần đóng góp sớm và hỏi han anh chị em là cách để vẫn góp mặt.
Nhờ người khác chăm mộ cha mẹ có được không?
Được, nhiều nhà nhờ người trong họ, hàng xóm tin cậy hoặc dịch vụ của nghĩa trang. Nên thống nhất rõ việc cần làm, xin ảnh sau mỗi lần và gửi khoản cảm ơn đàng hoàng.
Ở xa có nên đặt ảnh cha mẹ trong nhà mình không?
Nhiều người đặt một tấm ảnh nhỏ ở chỗ trang trọng trong nhà để nhớ cha mẹ mỗi ngày. Cách bày tuỳ nếp mỗi nhà; điều chính là có một chỗ để con cháu biết và nhìn thấy ông bà.
Làm sao để con mình lớn lên ở nước ngoài vẫn biết ông bà?
Dạy con tiếng Việt và cách gọi ông bà theo quê, kể chuyện ông bà qua món ăn, ảnh cũ, cho con gọi video với họ hàng và đưa con về thăm quê khi có dịp.
Anh chị em ở quê trách người ở xa ít đóng góp thì nên làm gì?
Hỏi thẳng và nhẹ nhàng xem phần việc nào đang nặng, nhận thêm phần làm được từ xa và gửi đóng góp sớm. Thường lời trách đến từ mệt mỏi, một lời cảm ơn chân thành giúp nhiều.
Muốn sửa mộ cha mẹ khi đang ở xa thì cần làm gì?
Bàn chung với anh chị em, hỏi ban quản lý nghĩa trang hoặc UBND cấp xã về quy định, rồi giao cho một người ở gần theo dõi, có ảnh trước và sau, có ghi chép chi tiêu rõ ràng.