TonKinh.comTôn Kính
Ý nghĩa thờ cúng gia tiên

Con nuôi, con riêng và việc thờ cúng: thờ cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế thế nào

Con nuôi thờ cha mẹ nuôi và nhớ cha mẹ đẻ, con riêng với cha dượng, mẹ kế, gia đình tái hôn thờ người vợ hay chồng trước: cách nhiều nhà làm và câu nên nói.

A teenage Vietnamese boy and his stepfather plant a small tree together on a quiet cemetery hill, seen from a distance behind them, misty dawn, soft blue green tones

Con nuôi hoàn toàn có thể giữ việc thờ cha mẹ nuôi, và nhiều gia đình coi đó là chuyện tự nhiên như con đẻ; con riêng cũng có thể thờ cha dượng, mẹ kế đã nuôi mình. Ở cả hai trường hợp, việc tưởng nhớ cha mẹ đẻ vẫn có chỗ của nó, không ai bắt phải chọn một bên.

Các gia đình có con nuôi, con riêng hay tái hôn thường gặp những câu hỏi mà nếp xưa ít khi trả lời rõ: con nuôi có được ghi vào gia phả không, người vợ sau có phải thờ người vợ trước của chồng không, con riêng nhớ bố đẻ thế nào mà không làm cha dượng buồn. Bài dưới đây đi qua từng trường hợp, mô tả cách nhiều nhà làm, các điểm pháp lý ở mức nguyên lý và những câu nên nói trong những lúc tế nhị.

Con nuôi giữ việc thờ cha mẹ nuôi

Trong nếp xưa, gia đình không có con thường nhận con nuôi để có người nối dõi và hương khói. Người con nuôi ấy được coi là con trong nhà, lớn lên giữ việc thờ cha mẹ nuôi, có khi giữ cả việc thờ ông bà. Câu chuyện này gặp ở rất nhiều làng, và họ hàng thường chấp nhận khi người con nuôi sống tử tế, lo việc nhà chu đáo.

Ngày nay, khi việc nuôi con nuôi được đăng ký theo quy định, pháp luật công nhận quan hệ cha mẹ và con giữa cha mẹ nuôi và con nuôi, với quyền và nghĩa vụ như cha mẹ con đẻ, kể cả quyền thừa kế. Như vậy về mặt pháp lý không có gì ngăn con nuôi giữ việc thờ cha mẹ nuôi hay được giao quản lý phần tài sản dành cho thờ cúng.

Phần tế nhị nằm ở họ hàng. Một số người trong họ vẫn có tâm lý "không cùng máu mủ". Cách nhiều gia đình đã làm là cha mẹ nuôi nói rõ với họ từ khi còn sống, đưa con nuôi đi dự giỗ họ, giới thiệu với trưởng họ. Khi họ hàng đã quen mặt, quen tên người con từ nhỏ, chuyện con nuôi giữ việc thờ về sau diễn ra êm hơn nhiều.

Con nuôi muốn nhớ cha mẹ đẻ

Nhiều người con nuôi khi lớn lên muốn biết về cha mẹ đẻ, có người tìm lại được, có người chỉ biết một cái tên, một quê quán. Mong muốn ấy là tự nhiên, không phải là phụ lòng cha mẹ nuôi. Có người sau khi biết cha mẹ đẻ đã mất muốn có một chỗ để tưởng nhớ.

Cách nhiều người đã làm là giữ việc thờ cha mẹ nuôi ở chỗ thờ chính, còn cha mẹ đẻ được nhớ theo cách riêng: giữ một tấm ảnh trong phòng, về thắp hương ở nơi cha mẹ đẻ được thờ nếu bên ấy còn người thân, hoặc nhớ ngày mất bằng một việc làm có ý nghĩa. Có người được cha mẹ nuôi đồng ý đặt ảnh cha mẹ đẻ ở một vị trí riêng trong nhà.

Điều quan trọng là nói với cha mẹ nuôi, nếu họ còn sống, trước khi làm. Một câu mở lời có thể là: "Bố mẹ là bố mẹ của con, điều ấy không bao giờ đổi. Con chỉ muốn biết thêm về người đã sinh ra con, để con hiểu mình. Con muốn bố mẹ biết trước." Phần lớn cha mẹ nuôi, khi được nói trước bằng sự kính trọng, sẽ thấy yên lòng hơn là phát hiện sau.

Con riêng với cha dượng, mẹ kế

Người đã nuôi mình là cha mẹ của mình. Một người con riêng lớn lên trong tay cha dượng từ năm tuổi thường coi cha dượng là bố. Giữ việc thờ người ấy khi họ mất là một việc hiếu, không có gì phải ngại.

Không phải bỏ cha mẹ đẻ. Người con riêng vẫn có thể về giỗ cha đẻ, mẹ đẻ ở nhà bên ấy, hoặc giữ ảnh cha mẹ đẻ. Nhớ cả hai không phải là chia đôi lòng hiếu.

Pháp luật có quy định riêng. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, con riêng và cha dượng, mẹ kế được thừa kế của nhau trong trường hợp họ có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Với từng trường hợp cụ thể, nên hỏi người có chuyên môn.

Con chung và con riêng nên được bàn chung. Khi cha dượng hoặc mẹ kế mất, việc ai giữ việc thờ nên được tất cả con chung, con riêng cùng bàn. Để con riêng đứng ngoài cuộc họp dễ khiến họ thấy mình là người ngoài.

Họ hàng hai bên cần được tôn trọng. Họ của cha dượng có nếp riêng, họ của cha đẻ có nếp riêng. Người con riêng nên báo với cả hai bên khi nhận giữ một việc thờ, để không bên nào thấy bị qua mặt.

Gia đình tái hôn: người vợ hay chồng trước được nhớ thế nào

Một người đàn ông goá vợ tái hôn thường vẫn giữ ảnh người vợ trước, vì đó là mẹ của các con riêng của ông. Một người phụ nữ goá chồng tái hôn có thể vẫn giữ ngày giỗ người chồng trước cùng các con. Đây là những tình huống dễ gây chạnh lòng nếu không ai nói ra.

Theo nếp nhiều nơi, người vợ trước đã mất vẫn được thờ trong nhà, vì con của bà sống ở đó. Người vợ sau thường không bị đòi hỏi phải đứng ra lo giỗ người vợ trước, nhưng nhiều người đã tự nguyện phụ một tay, và các con riêng nhớ mãi điều đó. Ngược lại, có người vợ sau không thoải mái, và gia đình chọn để các con riêng tự lo giỗ mẹ ở nhà mình. Cả hai cách đều được, miễn là đã được nói ra.

Ví dụ giả định: ông Phúc goá vợ khi hai con còn nhỏ, mười năm sau tái hôn với bà Thu. Trước ngày cưới, ông nói rõ với bà rằng ảnh người vợ trước vẫn đặt trong nhà và ngày giỗ các con sẽ về. Bà Thu đồng ý, ngày giỗ đầu tiên sau cưới bà nấu món canh mà các con kể là mẹ chúng hay nấu. Từ đó các con gọi bà là mẹ.

Khi họ hàng chưa đồng thuận

Không phải họ hàng nào cũng dễ dàng chấp nhận việc con nuôi, con riêng giữ việc thờ. Có người lo tài sản của họ rơi vào tay "người ngoài", có người chỉ đơn giản là chưa quen với một cách làm khác nếp mình lớn lên. Tranh luận gay gắt lúc đang tang hay giỗ thường làm mọi chuyện tệ hơn.

Cách nhiều gia đình đã làm là tách hai chuyện ra: chuyện thờ cúng và chuyện tài sản. Về thờ cúng, người con nuôi, con riêng cứ giữ việc hương khói chu đáo, mời họ hàng dự giỗ, góp việc họ như mọi nhà. Về tài sản, mọi thứ đi theo di chúc hoặc theo pháp luật, có giấy tờ rõ ràng, nếu cần thì hỏi người có chuyên môn. Khi họ hàng thấy người giữ việc thờ không dùng việc thờ để tranh phần, sự e ngại thường giảm dần.

Nếu một người lớn trong họ nói thẳng điều không vui, có thể đáp: "Dạ, cháu chỉ mong được giữ hương khói cho bố mẹ cháu. Chuyện gì của họ, cháu xin nghe bác dạy." Câu đáp không cãi, không lùi, và để ngỏ cho người lớn một lối xuống.

Tình huống hay gặp và cách nhiều nhà làm

Bảng dưới gom những tình huống có con nuôi, con riêng, tái hôn mà các gia đình hay hỏi:

Tình huốngCách nhiều nhà làmĐiều cần nói rõ
Con nuôi là con duy nhất, cha mẹ nuôi đã mấtCon nuôi giữ việc thờ cha mẹ nuôi, có khi cả ông bàBáo với trưởng họ, hỏi việc ghi vào gia phả
Con nuôi tìm lại được gia đình cha mẹ đẻGiữ việc thờ cha mẹ nuôi, về giỗ cha mẹ đẻ khi bên ấy mờiNói với cha mẹ nuôi trước nếu họ còn sống
Cha dượng mất, có cả con chung và con riêngCác con cùng họp bàn, người ở gần giữ việc thờMời con riêng dự họp và góp ý như con chung
Người vợ sau không muốn lo giỗ vợ trướcCác con riêng tự tổ chức giỗ mẹ ở nhà mình hoặc ở nhà bố với sự đồng ý của mọi ngườiKhông trách người vợ sau; thống nhất từ trước
Con riêng muốn mang ảnh cha đẻ về nhà cha dượngĐặt ở phòng riêng hoặc vị trí riêng sau khi hỏi ýHỏi cha dượng và mẹ trước

Điểm chung của mọi tình huống là: điều gây tổn thương thường không phải là việc làm, mà là việc làm không báo trước. Một câu hỏi ý kiến tốn vài phút nhưng giữ được nhiều năm hoà thuận.

Câu nên nói và mẫu ghi vào gia phả

Những lúc tế nhị cần câu chữ mềm. Dưới đây là vài mẫu lời và một mẫu ghi chép cho gia phả có con nuôi, bạn chỉnh theo nhà mình:

  • Cha mẹ nuôi nói với trưởng họ: "Thưa bác, cháu Minh là con nuôi của vợ chồng em từ khi cháu mới ba tháng. Sau này cháu giữ việc hương khói cho vợ chồng em. Em xin bác cho cháu được ghi tên trong gia phả chi mình."
  • Con riêng nói với cha dượng: "Bố ơi, ngày giỗ bố đẻ con, con xin về quê nội thắp hương. Bố nuôi con lớn, con vẫn là con của bố, con chỉ muốn giữ phần nhớ bố đẻ."
  • Người vợ sau nói với các con riêng của chồng: "Ngày giỗ mẹ các con, cô phụ các con nấu cơm nhé. Các con nhớ mẹ là đúng, cô không giận đâu."
  • Mẫu ghi gia phả: "Nguyễn Văn Minh, sinh năm 1990, con nuôi của ông Nguyễn Văn Tâm và bà Lê Thị Thu, nhận nuôi năm 1990, giữ việc thờ cha mẹ nuôi."

Mỗi họ có quy ước riêng về việc ghi con nuôi vào gia phả: có họ ghi như con đẻ, có họ ghi rõ là con nuôi, có họ cần cả họ đồng ý. Hãy hỏi người giữ gia phả và trưởng họ trước khi đề nghị. Lỗi hay gặp là tự ghi thêm vào bản gia phả mình đang giữ mà không báo, khiến bản ấy lệch với bản của họ.

Câu hỏi thường gặp

Con nuôi có được thờ cúng cha mẹ nuôi không?

Được. Khi việc nuôi con nuôi được đăng ký theo quy định, con nuôi có quyền và nghĩa vụ như con đẻ với cha mẹ nuôi. Theo nếp nhiều nơi, con nuôi giữ việc thờ cha mẹ nuôi là chuyện tự nhiên, nhất là khi gia đình không có con khác.

Con nuôi có được ghi vào gia phả dòng họ không?

Tuỳ quy ước của từng họ. Có họ ghi như con đẻ, có họ ghi rõ là con nuôi, có họ cần cả họ đồng ý. Cha mẹ nuôi nên bàn với trưởng họ và người giữ gia phả, tốt nhất là khi họ còn sống để có thể tự nói rõ.

Con riêng có phải thờ cúng cha dượng, mẹ kế không?

Không có quy định bắt buộc. Nhiều người con riêng được cha dượng, mẹ kế nuôi lớn coi đó là cha mẹ mình và giữ việc thờ như một việc hiếu. Việc ai giữ nên được cả con chung và con riêng cùng bàn.

Đã tái hôn có được thờ người vợ hoặc chồng trước không?

Được, và nhiều gia đình vẫn giữ ảnh, ngày giỗ người đã khuất vì các con của người ấy. Điều cần là nói rõ với người bạn đời mới từ trước, và để mỗi người tham gia ở mức mình thoải mái.

Con nuôi tìm được cha mẹ đẻ thì có phải thôi thờ cha mẹ nuôi không?

Không. Nhiều người giữ việc thờ cha mẹ nuôi ở chỗ thờ chính và nhớ cha mẹ đẻ theo cách riêng, như về dự giỗ bên ấy hoặc giữ ảnh. Nhớ cả hai bên là chuyện bình thường của lòng biết ơn.

Mẹ kế có được thờ chung với mẹ đẻ trong nhà không?

Một số gia đình thờ chung khi cả hai đã mất, đặt ảnh hai người theo cách mà các con và họ hàng đồng thuận. Có nhà thờ riêng. Phần sắp đặt nên hỏi người lớn trong họ và quan trọng nhất là các con cùng thống nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138