TonKinh.comTôn Kính
Họ tộc: vai vế và ứng xử

Đóng góp giỗ họ theo suất đinh hay theo hộ: chia sao cho công bằng, minh bạch

So sánh ba cách thu tiền giỗ họ, cách tính mức góp từ dự toán, ai nên được miễn giảm, người ở xa góp thế nào, mẫu sổ thu chi và lỗi làm mất lòng nhau.

Close-up of weathered hands placing folded banknotes into a red envelope beside a blank ledger on a lacquered tray, shallow depth of field, golden side light

Có ba cách góp giỗ họ phổ biến: theo suất đinh (mỗi người được tính một suất), theo hộ (mỗi gia đình một mức), và tự nguyện có mức sàn. Không cách nào đúng cho mọi họ; cách hợp là cách cả họ hiểu, thấy công bằng và được báo cáo rõ ràng mỗi năm.

Phần lớn chuyện mất lòng quanh tiền giỗ họ không đến từ số tiền, mà đến từ cách chia không rõ và sổ sách không ai xem. Phần dưới so sánh ba cách thu, chỉ cách tính mức góp từ một dự toán cụ thể, gợi ý diện miễn giảm và cách nói cho tế nhị, cách cho người ở xa góp, và mẫu sổ thu chi công khai. Phần lễ và mâm cỗ ngày giỗ tổ không bàn ở đây.

Ba cách thu tiền giỗ họ: so sánh nhanh

Bảng dưới tóm cách làm, chỗ mạnh và chỗ hay vướng của từng cách. Nhiều họ dùng kết hợp, ví dụ thu theo hộ rồi khuyến khích góp thêm tự nguyện.

Cách thuLàm thế nàoChỗ mạnhChỗ hay vướng
Theo suất đinhMỗi người trong diện tính (theo nếp cũ là nam giới từ một độ tuổi) góp một suấtNhà đông người góp nhiều, gần với nếp xưaGạt nữ giới ra ngoài; nhà đông con trai nghèo gánh nặng
Theo hộMỗi gia đình riêng góp một mức như nhauDễ tính, dễ thu, dễ nhớHộ một người già góp bằng hộ năm người đi làm
Tự nguyện có mức sànMỗi hộ góp tối thiểu một mức, ai góp thêm thì tuỳNhà khá góp nhiều mà không ai bị épDễ thành so bì ai góp hơn ai nếu đọc tên kèm số tiền
Kết hợpThu theo hộ, cộng thêm suất cho mỗi người trưởng thành có thu nhậpCân giữa hộ và ngườiCần sổ ghi kỹ hơn, cần người thu cẩn thận

Muốn đổi cách thu, đưa ra họp họ, nêu rõ lý do và thử trong một năm rồi đánh giá lại. Đổi giữa chừng khi đã có nhà góp theo cách cũ thường gây rối sổ.

Dù chọn cách nào, mức góp cũng nên được ghi lại trong biên bản họp họ mỗi năm, kèm cách tính, để người mới về họ hay người ở xa đọc vào là hiểu ngay vì sao nhà mình góp chừng ấy.

Suất đinh là gì và vì sao nhiều họ đang đổi

Chữ "đinh" vốn chỉ người đàn ông trưởng thành trong sổ sách làng xã xưa. Trong việc họ, "suất đinh" là phần đóng góp tính cho mỗi người nam trong họ từ một độ tuổi nhất định, có họ tính từ mười tám, có họ tính từ khi lập gia đình. Gắn với nó là quyền ăn cỗ, quyền dự họp, quyền được ghi tên trong danh sách đóng góp.

Mấy chục năm gần đây, nhiều họ thấy cách tính này không còn khớp với cuộc sống: con gái cũng đi làm, cũng gửi tiền về góp, cũng muốn được ghi tên; nhà có ba con trai còn đi học thì phải góp ba suất trong khi chưa ai có thu nhập. Vì thế một số họ chuyển sang tính theo người trưởng thành có thu nhập, không phân biệt nam nữ; một số chuyển hẳn sang tính theo hộ.

Một họ giả định ở vùng trung du đã đổi theo cách nhẹ nhàng: giữ chữ "suất" cho quen, nhưng định nghĩa lại "mỗi người từ hai mươi hai tuổi trở lên có việc làm, nam hay nữ đều tính một suất; con gái đã lấy chồng nếu muốn góp thì góp theo họ bố đẻ". Đổi như vậy không ai phải bỏ thói quen gọi tên, mà phần góp phản ánh đúng hơn người làm ra tiền trong họ.

Tính mức góp từ dự toán: ví dụ có số

Mức góp nên đi từ dự toán chi, không đi từ con số "năm ngoái góp bao nhiêu". Dưới đây là cách tính với số liệu minh hoạ của một họ giả định, bạn thay bằng số của họ mình:

  1. Liệt kê các khoản chi dự kiến cho giỗ tổ năm tới: lễ vật, cỗ cho khoảng ba trăm người, thuê bàn ghế và rạp, điện nước, quà mừng thọ các cụ, quỹ dự phòng. Giả sử tổng là ba mươi sáu triệu đồng.
  2. Trừ đi khoản tồn quỹ năm trước dành cho giỗ, ví dụ sáu triệu. Còn cần thu ba mươi triệu.
  3. Đếm số đơn vị góp theo cách họ đã chọn. Nếu theo hộ, giả sử có một trăm hai mươi hộ, trong đó mười hộ thuộc diện miễn: còn một trăm mười hộ.
  4. Chia: ba mươi triệu cho một trăm mười hộ, khoảng hai trăm bảy mươi ba nghìn mỗi hộ. Làm tròn lên ba trăm nghìn để có thêm một khoản dự phòng nhỏ.
  5. Ghi rõ trong thông báo: mức góp, lý do làm tròn, khoản dư sẽ chuyển vào quỹ năm sau.

Khi con số đi kèm dự toán, người góp thấy tiền mình đi đâu, ít ai hỏi vặn. Ngược lại, một mức góp tăng mà không có giải thích là đủ để buổi họp họ kéo dài thêm một tiếng.

Ai nên được miễn giảm và nói thế nào cho tế nhị

Phần lớn các họ có diện miễn hoặc giảm, nhưng ít họ ghi rõ, nên mỗi năm lại có người thấy mình bị đối xử khác. Những diện thường gặp:

  • Các cụ từ một độ tuổi trở lên (nhiều họ chọn tám mươi), sống một mình hoặc không có thu nhập.
  • Hộ đang có người ốm nặng, vừa gặp tang, vừa gặp thiên tai.
  • Hộ có hoàn cảnh khó khăn được các trưởng chi đề nghị.
  • Con cháu đang đi học, chưa đi làm (nếu họ tính theo người).
  • Người đang làm nghĩa vụ quân sự, người đang chữa bệnh dài ngày ở xa nhà.

Cách ghi tế nhị là gộp vào một dòng chung trong sổ, không đọc tên từng hộ được miễn trước buổi họp: "Năm nay họ miễn đóng góp cho mười hộ thuộc diện đã thống nhất; danh sách các trưởng chi nắm." Người được miễn không phải nghe tên mình giữa đông người, mà họ vẫn biết rõ có những ai.

Có những hộ được miễn nhưng vẫn muốn góp một chút để giữ thể diện. Đừng từ chối, ghi nhận như mọi khoản khác và cảm ơn như mọi người.

Người ở xa góp thế nào cho tiện mà vẫn rõ

Một tài khoản chung, có hai người cùng biết. Nhiều họ mở tài khoản đứng tên thủ quỹ, nhưng thống nhất trưởng họ hoặc một người nữa được xem sao kê. Cách này giúp thủ quỹ khỏi bị nghi, cũng giúp họ không phụ thuộc vào một người.

Nội dung chuyển khoản có quy ước. Ví dụ: "Gio ho 2027 Nguyen Van Tam chi 3". Thủ quỹ đối chiếu nhanh, không phải gọi hỏi từng người.

Báo nhận trong nhóm chung. Mỗi tuần thủ quỹ đăng danh sách đã nhận (tên, chi, không cần số tiền nếu họ thu đồng mức), người ở xa thấy tên mình là yên tâm.

Góp hộ qua người thân ở quê. Với người lớn tuổi không quen chuyển khoản, nhờ anh em ở quê nộp hộ, nhưng vẫn ghi tên người góp thật trong sổ.

Không về được thì vẫn được nhắc tên. Trong lời báo cáo ở buổi họp, một câu như "các nhà ở xa trong chi ba đã góp đủ" giúp người ở xa thấy mình vẫn là người trong họ.

Người ở nước ngoài góp theo năm hoặc theo vài năm một lần. Chuyển tiền quốc tế nhỏ lẻ mỗi năm tốn phí và phiền, nên nhiều họ cho phép con cháu ở nước ngoài góp gộp hai ba năm một lần, hoặc nhờ người thân trong nước góp trước rồi tự thanh toán với nhau. Thủ quỹ ghi rõ góp cho những năm nào để khỏi nhầm khi tổng kết.

Mẫu sổ thu chi giỗ họ và cách công khai

Sổ không cần phần mềm, một quyển vở kẻ cột hoặc một bảng tính chung là đủ. Phần thu ghi theo từng hộ, phần chi ghi theo từng khoản kèm chứng từ.

NgàyNội dungThuChiNgười ghiGhi chú
[ngày]Hộ ông Nguyễn Văn Tâm, chi 3, góp giỗ họ[số tiền]Hạnhchuyển khoản
[ngày]Mua lễ vật giỗ tổ[số tiền]Hạnhcó hoá đơn, kẹp sổ
[ngày]Thuê rạp, bàn ghế[số tiền]Hạnhgiấy biên nhận của người cho thuê
[ngày]Tồn quỹ chuyển năm sauHạnhđọc trong họp họ

Công khai nghĩa là: sau giỗ một tháng, thủ quỹ tổng kết, trưởng họ và một trưởng chi khác cùng soát, rồi gửi bản tóm tắt vào nhóm chung và đọc lại ở buổi họp họ. Khoản nào không có giấy tờ thì ghi rõ "chi không có hoá đơn, người chi xác nhận".

Lỗi hay gặp: một người vừa thu vừa chi vừa giữ sổ, không ai soát; đọc tên kèm số tiền góp thêm khiến các nhà so bì; gộp tiền giỗ họ với tiền sửa nhà thờ trong một sổ nên không ai biết khoản nào còn bao nhiêu.

Khi có nhà chưa góp hoặc thắc mắc: trưởng chi nên nói chuyện thế nào

Gần như họ nào cũng có vài nhà chậm góp hoặc không góp. Lý do thường gặp không phải là không muốn, mà là đang khó khăn, không biết mức góp, hoặc có điều không vui với họ từ trước. Mỗi lý do cần một cách nói khác, và người hợp nhất để hỏi là trưởng chi, vì gần và cùng ngành.

Với nhà chưa biết mức góp, chỉ cần một tin nhắn nhắc lại rõ ràng. Với nhà đang khó, trưởng chi có thể hỏi thẳng mà nhẹ: "Năm nay nhà mình có khó gì không, để cháu báo họ xếp vào diện giảm cho bác." Nhiều nhà ngại tự xin miễn, nhưng sẵn lòng nhận khi được hỏi trước.

Với nhà có điều không vui, đừng nhắc chuyện tiền ngay. Nên đến chơi, nghe chuyện cũ trước, rồi mới nói đến việc họ. Một nhà giả định ở chi hai nhiều năm không góp vì cho rằng năm xây nhà thờ họ không ai ghi công nhà mình. Trưởng chi đến nghe, về đề nghị họ ghi bổ sung vào sổ công đức, năm sau nhà ấy góp lại như mọi nhà.

Điều nên tránh: đọc tên nhà chưa góp trong buổi họp, nhắn nhắc nhiều lần trong nhóm chung, hoặc để con cháu nghe người lớn bàn tán. Chuyện tiền trong họ một khi đã thành chuyện thể diện thì rất khó gỡ, kể cả khi số tiền nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Suất đinh có tính cho con gái không?

Theo nếp cũ thì không, suất đinh chỉ tính cho nam giới. Nhiều họ hiện nay đã đổi sang tính cho mọi người trưởng thành có thu nhập, hoặc tính theo hộ. Việc đổi nên được bàn và biểu quyết ở buổi họp họ.

Nhà không góp giỗ họ thì có bị gạch tên khỏi họ không?

Ở hầu hết các họ thì không. Tên trong gia phả đi theo huyết thống, không theo việc góp tiền. Nếu một nhà nhiều năm không góp, trưởng chi nên hỏi thăm xem có khó khăn gì, thay vì nêu tên trong họp.

Có nên đọc tên những nhà góp nhiều trong buổi họp không?

Nhiều họ chọn cảm ơn chung, còn danh sách góp thêm thì ghi trong sổ ai cũng xem được. Đọc tên kèm số tiền trước đông người dễ tạo so bì, nhất là với những nhà đang khó khăn.

Tiền giỗ họ thừa thì để làm gì?

Thường chuyển vào quỹ năm sau hoặc vào quỹ chung của họ như quỹ khuyến học, quỹ sửa nơi thờ. Việc chuyển sang mục đích nào nên ghi rõ trong biên bản họp họ để ai cũng biết tiền đã đi đâu.

Một người vừa là trưởng họ vừa là thủ quỹ có được không?

Được, nhưng không nên với họ đông người. Tách hai vai giúp trưởng họ không bị đặt vào thế khó khi có người thắc mắc về tiền, và tạo một bước soát tự nhiên giữa người chi và người giữ sổ.

Có cần làm giấy biên nhận khi thu tiền giỗ họ không?

Không bắt buộc, nhưng nên có. Với tiền mặt, một tờ biên nhận đơn giản ghi tên, ngày, số tiền, chữ ký người thu là đủ. Với chuyển khoản, ảnh chụp giao dịch và tên trong danh sách đã nhận là đủ để đối chiếu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138