Ở nhà thuê hay phòng trọ, bạn vẫn giữ được nếp nhớ ông bà, cha mẹ; điều cần làm trước là hỏi chủ nhà về việc thắp hương, rồi chọn mức thờ hợp với chỗ ở tạm. Nhiều người ở trọ chọn một góc tưởng nhớ nhỏ với tấm ảnh và chén nước, ngày lễ lớn thì về quê hoặc gọi điện về nhà, như vậy không ai coi là thiếu đạo hiếu.
Phần dưới bàn về ba tình huống hay gặp: thuê nguyên căn có gia đình nhỏ, ở phòng trọ một mình hoặc ở ghép, và người vừa mất cha mẹ mà chưa có nhà riêng. Kèm theo là mẫu lời hỏi chủ nhà, cách viết thêm vào hợp đồng thuê, và những việc nên làm khi chuyển chỗ ở.
Thờ ở chỗ ở tạm: phong tục các nơi hiểu thế nào
Theo nếp nhiều vùng, bàn thờ gia tiên chính đặt ở nhà của người con giữ việc thờ, thường là nhà gốc ở quê. Những người con khác, nhất là khi đi học, đi làm xa và ở thuê, không bắt buộc phải lập nơi thờ riêng. Các cụ thường nói gọn: "Có bàn thờ ở nhà rồi, đi đâu thì nhớ là được."
Dù vậy, nhiều người vẫn muốn có một chỗ nhỏ để nhớ, nhất là khi vừa mất cha hoặc mẹ, hoặc khi ở xa quá lâu không về được. Đây là nhu cầu chính đáng, và các gia đình thường chấp nhận một nơi tưởng nhớ giản dị ở nhà thuê, không coi đó là lập thêm một bàn thờ chính.
Người ta hay phân biệt hai mức. Mức thứ nhất là góc tưởng nhớ: một tấm ảnh, một bình hoa nhỏ, một chén nước, có thể có hoặc không có bát hương. Mức thứ hai là thờ vọng có bát hương, thắp hương đều vào ngày rằm, mùng một. Ở nhà thuê, mức thứ nhất phù hợp với phần lớn trường hợp. Mức thứ hai thường dành cho gia đình thuê nhà dài hạn, có vợ con ở cùng, và đã được chủ nhà đồng ý.
Cũng có những người thấy chưa cần lập gì cả, chỉ giữ ảnh trong ví hay trong điện thoại và về quê dịp giỗ, Tết. Đó cũng là một cách giữ nếp, không ai có quyền chê trách.
Hỏi chủ nhà trước, theo bốn bước
Nhiều chủ nhà không phản đối, nhưng có người ngại khói ám tường, ngại lửa, hoặc chính họ theo đạo khác. Hỏi thẳng ngay từ đầu tránh được chuyện khó nói về sau.
- Hỏi lúc xem nhà, trước khi đặt cọc. Lúc ấy hai bên chưa ràng buộc gì, chủ nhà dễ trả lời thật lòng.
- Nói rõ mức bạn định làm. Chỉ để ảnh và chén nước, hay có thắp hương ngày rằm. Nói cụ thể giúp chủ nhà hình dung đúng, không tưởng tượng ra một gian thờ lớn.
- Đề nghị cách giữ nhà. Ví dụ hương ít khói, không đóng đinh vào tường, đặt trên kệ riêng mang theo, lau tường trước khi trả nhà.
- Ghi một dòng vào hợp đồng hoặc tin nhắn. Lời đồng ý bằng chữ giữ cho cả hai bên yên tâm khi hết hạn hợp đồng hay khi đổi người quản lý.
Mẫu lời hỏi có thể dùng: "Anh chị cho em hỏi thêm một việc: em vừa mất bố, em muốn để ảnh bố ở một góc phòng, ngày rằm mùng một thắp một nén hương ít khói. Em đặt trên kệ riêng, không khoan đục tường, trả nhà em sẽ lau sạch. Anh chị có đồng ý không ạ?" Mẫu dòng ghi thêm trong hợp đồng: "Bên thuê được đặt ảnh thờ người thân trên kệ riêng trong phòng, thắp hương vào ngày rằm và mùng một âm lịch; bên thuê chịu trách nhiệm giữ an toàn lửa và hoàn trả hiện trạng tường khi kết thúc hợp đồng."
Góc tưởng nhớ nhỏ ở phòng trọ: những gì đủ dùng
Ở phòng trọ một mình hay ở ghép, chỗ thường chỉ vừa một mặt kệ. Những người đã làm thường giữ góc ấy theo mấy điều sau, không phải sắm sửa nhiều:
- Một tấm ảnh rõ mặt người được nhớ. Có thể là ảnh chụp lại từ ảnh thờ ở quê, cỡ nhỏ vừa kệ.
- Một chén nước sạch, thay mỗi sáng hoặc vài ngày một lần. Việc thay nước là lúc bạn dừng lại một chút để nhớ, quan trọng hơn bản thân chén nước.
- Một bình hoa nhỏ hoặc một cành lá xanh. Không cần hoa đắt; bông hoa mua ở chợ sáng thứ bảy là đủ.
- Nếu chủ nhà đồng ý thì một bát hương nhỏ. Nếu không, góc tưởng nhớ vẫn trọn ý mà không cần hương.
- Đặt ở chỗ cao, sạch, không đối diện giường ngủ của bạn cùng phòng. Người ở ghép có thể không quen; hỏi ý họ trước cũng là phép lịch sự.
Với người ở ghép, một câu nói trước là đủ: "Mình để ảnh mẹ ở góc kệ này nhé, mình không thắp hương trong phòng đâu, chỉ thay nước thôi." Bạn cùng phòng hiểu thì sẽ tự giữ gìn giúp.
Ngày lễ khi đang ở trọ xa nhà: chọn cách nào
Ngày rằm, ngày giỗ, Tết là lúc người ở trọ nhớ nhà nhất. Bảng dưới đây gợi các cách mà nhiều người đã làm, tuỳ hoàn cảnh.
| Hoàn cảnh | Cách giữ nếp thường gặp | Một việc nhỏ nên làm thêm |
|---|---|---|
| Về quê được | Về thắp hương ở bàn thờ chính, phụ việc nhà | Hỏi bố mẹ, ông bà một chuyện cũ về người được giỗ |
| Không về được, có góc tưởng nhớ | Thay nước, hoa, đứng một lúc trước ảnh | Gọi video về nhà đúng lúc cả nhà đang lễ |
| Không về được, không có góc nào | Gọi về nhà, nhờ người thân thắp hộ một nén | Ghi vài dòng nhớ người đã khuất vào sổ riêng |
| Ở ghép, bạn cùng phòng khác quê | Lễ nhỏ, yên lặng, không làm phiền | Mời bạn ăn chung phần hoa quả sau đó |
| Vừa chuyển trọ, đồ đạc chưa xếp xong | Gói ảnh cẩn thận, lấy ra đặt lên trước tiên | Báo về nhà là đã ổn chỗ mới |
Việc góp phần cho lễ ở nhà cũng là một cách giữ nếp. Nhiều người ở xa gửi tiền về góp mâm, có người nhận phần mua hoa, có người nhận việc gọi điện mời họ hàng. Phần việc nhỏ ấy giữ bạn gắn với nhà dù ở cách mấy trăm cây số.
Vừa mất cha mẹ mà chưa có nhà riêng
Đây là tình huống khó nhất. Người con muốn được gần cha mẹ đã khuất, trong khi bàn thờ chính đặt ở nhà anh chị hoặc ở quê, còn mình đang ở thuê. Nhiều gia đình giải quyết bằng cách để người con ở xa giữ một bản ảnh và một góc tưởng nhớ, đến ngày giỗ thì về nhà chính.
Nếu chính bạn là người được giao giữ việc thờ, chẳng hạn bạn là con một, mà bạn đang ở thuê, thì việc lập nơi thờ có bát hương ở nhà thuê là điều nhiều gia đình đã làm. Khi đó, lời hỏi chủ nhà và dòng ghi trong hợp đồng ở phần trên càng cần. Nhiều người chọn kệ thờ rời, chuyển đi được, để khi đổi chỗ ở thì nơi thờ đi theo mà không phải làm lại từ đầu.
Với người thân trong họ, nên nói rõ cách mình đang làm để không ai hiểu lầm. Ví dụ, gọi cho bác trưởng hay người lớn trong nhà: "Thưa bác, con đang ở thuê nên tạm thờ mẹ trên một kệ nhỏ, có chủ nhà đồng ý. Khi nào con có nhà riêng, con sẽ lập nơi thờ cho đàng hoàng. Ngày giỗ mẹ, con mời bác và các anh chị về cùng." Nói trước như vậy, người lớn trong họ thường thông cảm và còn chỉ bảo thêm.
Khi chuyển trọ, đổi nhà thuê
Người ở thuê đổi chỗ ở nhiều lần. Phần ý nghĩa của việc mang nơi thờ theo là giữ sự liền mạch: ảnh người thân đi cùng bạn, không bị bỏ lại hay để lẫn trong thùng đồ. Chuyện nghi thức chuyển bát hương theo tập quán có nhiều cách, bạn nên hỏi người lớn trong nhà xem gia đình mình quen làm thế nào.
Về việc cụ thể, những người hay chuyển trọ thường làm mấy điều: gói ảnh trong khăn sạch, để trong túi xách mang theo người chứ không cho vào xe chở đồ; dọn sạch chỗ cũ, lau vết khói nếu có, trả lại tường như lúc nhận; ở chỗ mới, đặt ảnh lên kệ trước, rồi mới xếp các đồ khác.
Đừng quên hỏi chủ nhà mới ngay từ lúc xem phòng, như đã làm với chủ nhà cũ. Mỗi chủ nhà một ý, không nên mặc định rằng chỗ mới cũng được thắp hương như chỗ cũ.
Nếu lần chuyển nhà rơi vào gần ngày giỗ, nhiều người chọn về quê dự giỗ trước rồi mới dọn, hoặc dọn xong sớm vài ngày để có chỗ đặt ảnh tươm tất. Báo bố mẹ ở quê địa chỉ mới cũng là việc nhỏ hay bị quên; người già biết con ở đâu thì yên lòng hơn, và khi cần gửi đồ lễ hay ảnh mới lên cũng không bị thất lạc.
Lỗi hay gặp của người ở thuê khi giữ nếp thờ
Phần lớn rắc rối giữa người thuê và chủ nhà quanh chuyện thờ cúng không đến từ ý xấu của bên nào, mà từ việc không nói trước. Mấy lỗi dưới đây gặp nhiều nhất, và đều tránh được.
| Lỗi hay gặp | Chuyện thường xảy ra sau đó | Nên làm thế nào |
|---|---|---|
| Đặt bát hương rồi mới báo chủ nhà | Chủ nhà phật ý, hai bên khó nói chuyện tiếp | Hỏi lúc xem nhà, trước khi đặt cọc |
| Khoan tường gắn kệ thờ cố định | Bị trừ tiền cọc khi trả nhà | Dùng kệ đứng rời hoặc kệ dán không khoan |
| Thắp hương trong phòng đóng kín | Tường, trần ám vàng sau vài tháng | Ít nén, mở cửa sổ, lau tường định kỳ |
| Để hương cháy khi đi làm | Lo cháy, chủ nhà và hàng xóm không yên | Chỉ thắp khi có người ở nhà |
| Không nói gì với người lớn trong họ | Có người hiểu là con cháu lập bàn thờ riêng, bỏ nhà chính | Gọi báo người lớn, nói rõ đây là nơi tưởng nhớ tạm |
Chuyện tiền cọc là lý do hay khiến hai bên căng thẳng nhất khi trả nhà. Chụp ảnh góc tường đặt kệ lúc mới nhận nhà và lúc trả nhà là cách đơn giản để không ai phải tranh cãi về vết ám hay lỗ đinh.
Câu hỏi thường gặp
Ở nhà thuê có được lập bàn thờ không?
Được, nếu chủ nhà đồng ý. Nên hỏi trước khi đặt cọc, nói rõ mức định làm, đề nghị cách giữ tường và an toàn lửa, rồi ghi lại bằng tin nhắn hoặc thêm một dòng vào hợp đồng thuê để hai bên cùng yên tâm.
Sinh viên ở trọ có cần thờ ông bà không?
Không bắt buộc. Theo nếp nhiều nơi, bàn thờ chính ở nhà gốc, người đi học xa nhớ ông bà là đủ. Nếu muốn, bạn có thể để một tấm ảnh và chén nước ở góc kệ, ngày lễ gọi về nhà hoặc về quê khi có dịp.
Chủ nhà không cho thắp hương thì làm sao?
Bạn vẫn có thể giữ một góc tưởng nhớ không có hương: ảnh, chén nước, bình hoa nhỏ. Ngày lễ, nhờ người nhà ở quê thắp hộ, còn bạn gọi điện về đúng lúc cả nhà làm lễ. Ý nghĩa của việc nhớ vẫn trọn.
Ở ghép với bạn khác đạo có nên để ảnh thờ trong phòng không?
Nên hỏi ý bạn cùng phòng trước. Phần lớn người ta không phản đối một tấm ảnh và chén nước, nhất là khi bạn không thắp hương trong phòng chung. Tôn trọng lẫn nhau từ đầu giúp hai người ở với nhau lâu dài.
Khi chuyển trọ có phải làm lễ gì không?
Mỗi nhà một nếp, nên hỏi người lớn trong gia đình. Về việc cụ thể, nhiều người gói ảnh cẩn thận, mang theo người, dọn sạch chỗ cũ, và ở chỗ mới thì đặt ảnh lên trước tiên rồi mới xếp các đồ khác.