TonKinh.comTôn Kính
Giữ nếp thờ cúng trong nhà ở hôm nay

Con thứ có nên lập bàn thờ bố mẹ không: thờ vọng và phần việc của người ở xa

Con thứ, con ở xa có lập bàn thờ bố mẹ được không, thờ vọng khác bàn thờ chính ở đâu, nói với anh chị trưởng thế nào và góp phần việc cho nhà chính ra sao.

Two middle-aged Vietnamese brothers talk on a wooden bench in a rural family courtyard, one holding a small framed portrait, faces turned away, late afternoon light

Con thứ hoàn toàn có thể lập nơi thờ bố mẹ ở nhà mình, theo nếp nhiều vùng gọi là thờ vọng: nơi thờ để nhớ, còn bàn thờ chính và việc làm giỗ vẫn do người giữ việc thờ đảm nhận. Điều quan trọng không nằm ở chuyện được hay không, mà ở chỗ anh chị em nói với nhau trước, để không ai hiểu nhầm là đang tách ra lập riêng.

Dưới đây là cách phân biệt bàn thờ chính và thờ vọng theo tập quán, những tình huống hay gặp khi con trưởng ở xa còn con thứ ở gần, mẫu lời nói với anh chị, mẫu ghi lại thoả thuận của anh chị em, và phần việc người con ở xa có thể nhận cho nhà chính. Mỗi nhà, mỗi vùng một nếp; bài chỉ mô tả các cách đang có.

Bàn thờ chính và thờ vọng theo nếp nhiều vùng

Ở nhiều gia đình người Việt, nhất là miền Bắc và miền Trung, bàn thờ cha mẹ, ông bà đặt ở nhà người con giữ việc thờ. Người này thường là con trưởng, nhưng ngày nay cũng có thể là con thứ, con út, con gái, tuỳ cách gia đình bàn với nhau. Nhà ấy là nơi làm giỗ chính, nơi họ hàng tìm về.

Những người con khác, khi lập gia đình và có nhà riêng, nhiều người muốn có một nơi để nhớ cha mẹ hằng ngày. Nơi đó theo cách gọi quen là thờ vọng: hướng về nơi thờ chính, nhớ người đã khuất, nhưng không thay thế bàn thờ chính. Ở miền Nam, cách gọi có khi khác, và việc mỗi người con đều có bàn thờ cha mẹ trong nhà mình là chuyện rất phổ biến.

Như vậy, câu hỏi "con thứ có được thờ không" thường chỉ là câu hỏi về cách gọi và cách phân vai. Không có nếp nào cấm con cái nhớ cha mẹ. Điều làm anh chị em phật lòng nhau là khi một người lập nơi thờ, tự làm giỗ riêng mà không ai hay, khiến người giữ bàn thờ chính cảm thấy bị bỏ qua.

Một ví dụ giả định: họ Trần ở một làng ven sông có ba anh em. Anh cả giữ nhà bố mẹ và bàn thờ chính; hai em ở thành phố, mỗi nhà để ảnh bố mẹ trên một kệ nhỏ, sáng rằm thay nước, chiều tối thắp hương. Ngày giỗ, cả ba nhà về làng. Không ai thấy mình thiếu phần, cũng không ai thấy bị vượt mặt, vì cách làm đã được nói ra từ đầu.

Phân biệt hai nơi thờ cho dễ nói chuyện trong nhà

Bảng dưới đây mô tả cách nhiều gia đình đang phân vai. Không phải nhà nào cũng làm đúng như vậy; đây là khung để anh chị em có chung một cách hiểu khi bàn.

Điểm soBàn thờ chínhNơi thờ vọng ở nhà con khác
Ai giữNgười con được gia đình giao giữ việc thờNgười con có nhà riêng, ở gần hoặc ở xa
Ngày giỗ chínhLàm cỗ, mời họ hàng ở đâyThắp hương tưởng nhớ, thường về nhà chính dự giỗ
Ngày rằm, mùng mộtThắp hương theo nếp nhàThắp hương hoặc thay nước, hoa theo điều kiện
Đồ thờ, ảnhẢnh gốc, di vật, bài vị nếu cóẢnh in lại, có thể có bát hương nhỏ
Khi có việc lớn của gia đìnhNơi báo cáo tổ tiên, nơi họp bànNhớ và báo về nhà chính
Họ hàng đến thămĐến nhà chính thắp hươngThường không cần đến

Khi mọi người đã đồng ý với một khung như vậy, nhiều chuyện tự êm: con thứ được nhớ cha mẹ ngay trong nhà mình, còn người giữ bàn thờ chính vẫn giữ vị trí trung tâm của các ngày giỗ.

Nói với anh chị trưởng trước khi lập nơi thờ

Nói trực tiếp, không nhắn qua người khác. Chuyện nơi thờ là chuyện tình cảm, nghe qua người thứ ba dễ thành chuyện so bì. Một cuộc gọi hay một buổi ngồi cùng nhau là đủ.

Nói lý do bằng tình cảm của mình. Ví dụ nhớ mẹ, muốn các con nhỏ ở nhà thấy ảnh bà hằng ngày. Tránh những lý do khiến người nghe thấy bị chê, như "nhà anh xa quá", "anh chị làm giỗ sơ sài".

Khẳng định vai trò của bàn thờ chính. "Ngày giỗ bố, con vẫn về nhà anh như mọi năm. Ở nhà con chỉ để ảnh bố cho các cháu nhớ ông thôi." Một câu như vậy làm người giữ bàn thờ chính yên lòng.

Hỏi ý về cách làm. Có nhà muốn con thứ xin chân hương từ bát hương chính theo tập quán, có nhà không quan trọng việc ấy. Hỏi anh chị và người lớn trong họ để làm theo nếp riêng của nhà mình.

Nhận thêm một phần việc. Lời đề nghị lập nơi thờ đi kèm một lời nhận việc, chẳng hạn lo phần hoa quả ngày giỗ hay góp quỹ giỗ, sẽ được đón nhận dễ hơn nhiều.

Khi con trưởng ở xa, con thứ ở gần bố mẹ

Ngày nay, rất nhiều gia đình rơi vào cảnh ngược: con trưởng đi làm ở thành phố khác hoặc ở nước ngoài, còn con thứ ở cạnh bố mẹ, chăm bố mẹ lúc ốm đau, và khi bố mẹ mất thì người ở gần lại là người trông bàn thờ trên thực tế. Nếu giữ cứng nếp "con trưởng giữ bàn thờ", bàn thờ có khi phải chuyển ra xa nơi bố mẹ đã sống cả đời.

Các gia đình thường chọn một trong ba cách. Cách thứ nhất, bàn thờ chính ở lại nhà bố mẹ, con thứ trông nom hằng ngày, con trưởng về chủ trì ngày giỗ. Cách thứ hai, anh chị em thống nhất giao hẳn việc thờ cho con thứ, con trưởng lập nơi thờ vọng ở nhà mình. Cách thứ ba, chia theo người: thờ bố ở nhà này, thờ mẹ ở nhà kia, cách này ít gặp hơn và nên hỏi người lớn trong họ trước.

Cách nào cũng được, miễn anh chị em cùng bàn và ghi lại. Người giữ bàn thờ trên thực tế nên được các anh chị em khác góp công, góp của, không để một người âm thầm gánh hết. Người ở xa thì nên giữ vai trò rõ ràng trong các ngày lớn, để không ai cảm thấy mình bị gạt ra.

Ghi lại thoả thuận của anh chị em

Nhiều chuyện bất hoà về thờ cúng nảy ra mười năm sau, khi người trong cuộc đã không nhớ đã nói gì. Một trang ghi chép đơn giản giữ cho con cháu đời sau cũng hiểu.

  1. Chọn một buổi anh chị em có mặt đủ, hoặc gọi video khi có người ở xa.
  2. Bàn lần lượt: ai giữ bàn thờ chính, ai lập nơi thờ vọng, ngày giỗ chính làm ở đâu, chi phí góp thế nào.
  3. Một người ghi lại bằng tay hoặc gõ máy, đọc lại cho cả nhà nghe.
  4. Mỗi người giữ một bản, bản gốc để cùng chỗ với giấy tờ của bố mẹ.

Mẫu ghi chép có thể dùng: "Hôm nay, ngày ... tháng ... năm ..., tại nhà bố mẹ ở xã C, anh chị em chúng con gồm: anh Nguyễn Văn An, chị Nguyễn Thị Bình, em Nguyễn Văn Cường cùng thống nhất: (1) Bàn thờ bố mẹ đặt tại nhà em Cường, em Cường trông nom hằng ngày. (2) Ngày giỗ bố mẹ làm tại nhà em Cường, anh An là người thắp hương đầu tiên. (3) Anh An và chị Bình lập nơi thờ vọng tại nhà mình. (4) Chi phí giỗ ba người góp đều, em Cường giữ sổ chi. Ghi chép này đọc lại trước mọi người và mọi người đồng ý." Điền tên thật của nhà bạn, đúng nơi họp, và bỏ những mục không áp dụng.

Phần việc của người con ở xa cho nhà chính

Người lập nơi thờ vọng ở xa vẫn có nhiều cách góp phần cho nhà chính. Những việc dưới đây do chính các gia đình kể lại, không tốn nhiều mà người ở nhà chính thấy rõ:

  • Nhận một khoản cố định cho quỹ giỗ mỗi năm, chuyển trước ngày giỗ một tuần.
  • Lo phần việc làm được từ xa: gọi điện mời họ hàng, đặt hoa giao tận nhà, đặt bánh.
  • Về dự ít nhất ngày giỗ chính của cha mẹ, nếu không về được thì gọi video lúc cả nhà thắp hương.
  • Giữ bản sao ảnh thờ, giấy tờ, danh sách ngày giỗ, phòng khi bản ở nhà chính hư hỏng.
  • Khi về quê, ở lại thêm một buổi để phụ dọn dẹp nơi thờ, không chỉ đến ăn rồi đi.
  • Hỏi thăm người giữ bàn thờ chính về sức khoẻ, về những việc họ đang gánh, chứ không chỉ hỏi chuyện lễ.

Ở nhiều nhà, chính những việc nhỏ này giữ cho anh chị em gần nhau hơn mọi lời bàn về đúng sai của nếp thờ.

Lỗi hay gặp khi trong nhà có nhiều nơi thờ

Khi bố mẹ mất, mỗi người con có nhà riêng đều muốn giữ một nơi để nhớ. Chuyện đó tự nhiên, nhưng mấy cách làm dưới đây hay khiến anh chị em xa nhau. Sửa không khó nếu nhìn ra sớm.

Lỗi hay gặpNgười khác thường cảm thấy thế nàoCách làm êm hơn
Lập nơi thờ, làm giỗ riêng mà không báo aiNgười giữ bàn thờ chính thấy bị gạt raBáo trước, khẳng định ngày giỗ chính vẫn ở nhà chính
Mời họ hàng đến giỗ ở nhà mình trùng ngày giỗ chínhHọ hàng khó xử, không biết đi nhà nàoNgày giỗ chính chỉ làm ở một nơi, các nơi khác thắp hương
Lấy ảnh gốc, di vật về nhà mìnhAnh chị em khác cảm thấy bị lấy mất kỷ niệmGiữ ảnh gốc ở bàn thờ chính, in lại bản cho các nhà
So sánh nơi thờ nhà ai to, đẹp hơnBiến việc nhớ cha mẹ thành chuyện hơn thuaNói về cha mẹ, không nói về đồ thờ
Để một người gánh hết việc trông bàn thờ chínhNgười gánh việc mệt mỏi, có khi oán tráchChia việc, góp tiền, thay phiên về phụ

Nếu chuyện đã thành căng thẳng, nhiều gia đình nhờ một người lớn trong họ mà cả nhà kính trọng đứng ra nghe từng người nói, rồi cùng ghi lại một thoả thuận mới. Người ngoài cuộc thường giúp anh chị em nói được những điều khó nói với nhau.

Câu hỏi thường gặp

Thờ vọng là gì?

Thờ vọng là lập nơi thờ ở nhà mình để nhớ người đã khuất, trong khi bàn thờ chính đặt ở nơi khác, thường là nhà người con giữ việc thờ. Nơi thờ vọng dùng để tưởng nhớ hằng ngày, còn ngày giỗ chính vẫn làm ở nhà có bàn thờ chính.

Con thứ lập bàn thờ bố mẹ có phải xin phép anh cả không?

Không có quy định bắt buộc, nhưng nhiều gia đình coi việc báo trước và hỏi ý anh chị trưởng là phép lịch sự. Nói trực tiếp, khẳng định vai trò của bàn thờ chính và nhận thêm phần việc giúp mọi chuyện êm thấm.

Nhà con thứ có được làm giỗ bố mẹ không?

Tuỳ thoả thuận của anh chị em. Nhiều nhà để ngày giỗ chính ở nơi có bàn thờ chính, còn nhà con thứ thắp hương tưởng nhớ hôm đó. Cũng có nhà thay phiên làm giỗ giữa các con, miễn cả nhà cùng đồng ý.

Con trưởng ở nước ngoài thì ai giữ bàn thờ bố mẹ?

Thường là người con ở gần bố mẹ nhất, được anh chị em thống nhất giao việc. Con trưởng có thể lập nơi thờ vọng ở nơi mình sống và giữ vai trò rõ trong các ngày lớn khi về được.

Có nên ghi thoả thuận thờ cúng ra giấy không?

Nên. Một trang ghi ai giữ bàn thờ, giỗ làm ở đâu, chi phí góp thế nào, có chữ ký hoặc lời xác nhận của anh chị em, giúp tránh hiểu lầm nhiều năm sau và giúp con cháu đời sau biết cách cha mẹ chúng đã sắp xếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138