TonKinh.comTôn Kính
Giữ nếp thờ cúng trong nhà ở hôm nay

Thờ cúng tổ tiên ở nước ngoài: giữ nếp gia tiên cho gia đình Việt định cư xa quê

Gia đình Việt định cư ở nước ngoài giữ nếp thờ gia tiên thế nào: quy định nhà ở, mang gì theo, giải thích cho bạn đời người bản xứ và nối với bàn thờ ở quê.

A Vietnamese mother and teenage daughter place fresh flowers beside old family photos on a shelf in a snowy foreign suburban home, viewed over their shoulders, cool window light

Gia đình Việt định cư ở nước ngoài vẫn giữ được nếp thờ gia tiên, thường ở dạng gọn hơn: một góc thờ với ảnh ông bà cha mẹ, hương hoặc đèn tuỳ quy định nơi ở, và những ngày lễ cả nhà quây quần dù rơi vào ngày đi làm. Phần lớn khó khăn không nằm ở nghi thức mà ở quy định nhà ở, ở lịch làm việc, và ở việc giải thích cho con cái, cho bạn đời người bản xứ hiểu.

Bài này dành cho người đi học, đi làm, định cư lâu dài, và cho cả bố mẹ ở quê muốn biết con cháu bên kia có thể giữ nếp thế nào. Các phần gồm: quy định nhà ở cần đọc, những thứ nên mang theo, giữ nhịp lễ khi lịch làm việc khác quê nhà, cách nói với bạn đời và con cái, cách nối với bàn thờ ở quê. Quy định mỗi nước, mỗi khu nhà một khác, nên mọi điều dưới đây chỉ là khung để bạn tự đối chiếu.

Những điều ở nơi định cư khác hẳn quê nhà

Đầu báo khói nhạy và quy định phòng cháy. Ở nhiều nước, nhà ở nào cũng bắt buộc có đầu báo khói, có nơi nối thẳng với đơn vị cứu hoả. Một nén hương dài đặt gần đầu báo có thể làm còi kêu cả toà nhà.

Hợp đồng thuê nhà ghi rõ về lửa trần. Không ít hợp đồng cấm nến, hương trong căn hộ, hoặc buộc người thuê chịu chi phí nếu có sự cố. Đọc kỹ điều khoản trước khi thắp.

Bảo hiểm nhà ở. Một số hợp đồng bảo hiểm có điều khoản về nguồn lửa trong nhà. Gia đình mua nhà riêng nên hỏi người bán bảo hiểm cho rõ.

Lịch làm việc không theo âm lịch. Ngày giỗ, ngày rằm, Tết rơi vào giữa tuần, người lớn đi làm, trẻ đi học. Nhịp thờ phải tính lại cho hợp đời sống ở đó.

Cộng đồng xung quanh không cùng nếp. Hàng xóm, đồng nghiệp, thậm chí bạn đời và con cái có thể chưa từng thấy một nơi thờ tổ tiên. Lời giải thích của bạn là cánh cửa đầu tiên để họ hiểu.

Những thứ nên mang theo khi rời quê

Đồ thờ có thể mua lại ở nơi mới, ở nhiều thành phố còn có cửa hàng của cộng đồng người Việt. Thứ không mua lại được là ký ức và giấy tờ của gia đình. Trước khi đi, nhiều người chuẩn bị:

  • Bản in lại ảnh ông bà, cha mẹ. Ảnh gốc để ở bàn thờ chính, bạn mang bản in rõ nét và giữ thêm một bản chụp trong máy.
  • Danh sách ngày giỗ của những người cần nhớ. Ghi tên, quan hệ với bạn, ngày mất theo âm lịch, nơi an táng. Việc tính ngày dương mỗi năm là chuyện khác, ở đây chỉ cần có danh sách.
  • Bản chụp gia phả hoặc sơ đồ vài đời. Con cái sinh ra ở nước ngoài sau này sẽ hỏi về họ hàng, có bản này thì trả lời được.
  • Vài câu chuyện về người đã khuất. Ghi lại khi còn ở gần ông bà, bố mẹ: tên quê, nghề cũ, một chuyện vui. Những câu chuyện ấy là phần bạn sẽ kể nhiều nhất cho con.
  • Thông tin liên lạc của người giữ bàn thờ chính ở quê. Để ngày lễ gọi về, để gửi phần góp, để báo tin khi gia đình bên này có việc lớn.

Nếu bạn muốn mang bát hương hay đồ thờ cũ theo, nên hỏi người lớn trong nhà về nếp của gia đình mình, và kiểm tra quy định hải quan nơi đến đối với tro, cát, gỗ. Có nước kiểm tra rất kỹ đất và vật liệu tự nhiên.

Giữ nhịp lễ khi lịch làm việc khác quê nhà

Dưới đây là cách các gia đình Việt ở nước ngoài thường sắp xếp. Mỗi nhà chọn cái hợp với lịch của mình; không có cách nào là duy nhất đúng.

DịpCách nhiều nhà làmĐiều giữ lại cho trọn ý
Ngày rằm, mùng mộtThắp hương hoặc bật đèn, thay nước, hoa vào buổi tối khi cả nhà vềCả nhà đứng cùng nhau một phút
Ngày giỗ cha mẹ rơi giữa tuầnThắp hương tối hôm đó, gọi về quê; bữa cơm sum họp làm vào cuối tuầnNhắc tên, kể một chuyện về người được giỗ
Tết Nguyên đánXin nghỉ một ngày nếu được, hoặc đón Tết vào tối cuối tuần gần nhất cùng cộng đồngCho con cháu chúc Tết ông bà qua điện thoại
Thanh minhKhông có mộ để tảo, nhiều nhà gọi video lúc người ở quê ra mộGửi phần góp sửa sang mộ về quê
Lễ của nơi định cưNhiều nhà vẫn bày thêm hoa ở góc thờ vào ngày lễ lớn của nước sở tạiCoi đó là dịp nhớ người đã khuất theo cách nơi mình đang sống

Cái cần giữ là những khoảnh khắc cả nhà cùng dừng lại để nhớ. Nhiều người kể rằng bữa cơm tối thứ bảy có ảnh bà nội đặt giữa bàn, có món bà hay nấu, là thứ giữ nếp hiệu quả hơn mọi lễ nghi trọn vẹn mà con cái không hiểu.

Giải thích cho bạn đời người bản xứ và họ hàng bên ấy

Với người chưa từng biết đến thờ cúng tổ tiên, hình ảnh hương khói và ảnh người đã mất có thể khiến họ bối rối, thậm chí nghĩ đó là một lễ thức tôn giáo đòi hỏi họ phải tham gia. Lời giải thích nên ngắn, cụ thể, và nhấn vào điều ai cũng hiểu: lòng biết ơn và việc nhớ người thân.

Một cách nói nhiều người đã dùng: "In my family, we keep a small place at home to remember my grandparents and parents. We light incense on special days, the way some families light a candle or visit a grave. It is about remembering and saying thank you. You can join if you want, or just stand with us." Nếu nói tiếng Việt với bạn đời đã hiểu ít nhiều, ý tương tự: đây là chỗ nhà mình nhớ ông bà, không bắt ai phải làm gì.

Đừng ép bạn đời phải thắp hương hay vái. Nhiều người bản xứ sau vài năm tự hỏi cách làm và tham gia, vì họ thấy nó gắn với gia đình chứ không gắn với giáo lý nào. Nếu họ theo một tôn giáo khác, cứ để họ tưởng nhớ theo cách của họ, đứng cạnh bạn là đủ.

Với họ hàng bên ấy khi đến nhà, một câu giới thiệu như giới thiệu tấm ảnh gia đình là được: "This is my grandmother. She raised me." Nhiều cuộc trò chuyện ấm áp bắt đầu từ đó.

Con cái lớn lên ở nước ngoài và góc thờ trong nhà

Trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài thường thấy góc thờ như một phần lạ của ngôi nhà: có ảnh những người chúng chưa từng gặp, có mùi hương khác với nhà bạn bè. Cách để góc thờ trở thành của chúng là gắn nó với chuyện có thật về người trong ảnh, chứ không phải với lời dặn phải làm gì.

Nhiều bố mẹ chọn mỗi dịp kể một chuyện ngắn: ông nội từng chở cả nhà đi chợ bằng xe đạp, bà ngoại nấu canh chua mỗi lần con cháu về. Trẻ nhỏ có thể được mời cắm hoa hay đặt một quả cam lên góc thờ, nếu muốn. Trẻ lớn hơn có thể được nhờ tìm thông tin về quê ông bà, về nghề cũ của gia đình, rồi kể lại cho cả nhà nghe.

Khi con hỏi những câu khó, như vì sao phải thắp hương, ông bà ở đâu bây giờ, câu trả lời giản dị thường đủ: "Thắp hương là cách nhà mình nói nhớ ông bà. Ông bà không còn sống nữa, nhưng nhà mình vẫn nhớ, vẫn kể về ông bà." Không cần giải thích sâu hơn khi con chưa hỏi tiếp, và không dùng những câu khiến trẻ sợ.

Nếu con không muốn tham gia, cứ để con đứng xem. Nhiều người trẻ ở xa quay lại với nếp nhà khi đã trưởng thành, nhất là sau lần đầu được về quê thăm mộ ông bà.

Nối với bàn thờ ở quê

Phần lớn gia đình ở nước ngoài không giữ bàn thờ chính; bàn thờ chính vẫn ở quê, do anh chị em hoặc họ hàng trông nom. Góc thờ bên này là nơi thờ vọng, và mối nối giữa hai nơi là điều giữ cho nếp thờ không đứt.

Những cách nối thường thấy: gọi video vào giờ cả nhà ở quê thắp hương, dù bên này là nửa đêm; gửi phần góp giỗ, sửa mộ, sửa nhà thờ họ về đều đặn, và hỏi lại để biết tiền đã dùng vào việc gì; gửi ảnh con cháu mới sinh về cho người giữ bàn thờ báo với tổ tiên theo nếp nhà; khi về thăm quê, dành riêng một buổi ra mộ và ở lại nhà thờ họ.

Người ở quê cũng nên được hỏi: họ mong gì từ người ở xa. Nhiều khi câu trả lời không phải tiền, mà là được gọi điện thăm hỏi đều hơn, hay mong con cháu bên ấy biết nói vài câu tiếng Việt khi về.

Lỗi hay gặp của gia đình ở xa

Mấy lỗi dưới đây gặp nhiều trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Chúng không làm ai mất lòng ngay, nhưng lâu dần làm nếp thờ hoặc rắc rối, hoặc phai đi.

Lỗi hay gặpChuyện thường xảy raCách làm khác
Thắp hương ngay dưới đầu báo khóiCòi kêu, có nơi bị phạt hoặc phải giải trìnhĐặt góc thờ xa đầu báo, dùng hương ngắn hoặc đèn
Giữ góc thờ nhưng không kể gì cho conCon lớn lên coi đó là đồ trang trí của bố mẹMỗi dịp kể một chuyện về người trong ảnh
Ép bạn đời người bản xứ thắp hươngBạn đời ngại, có khi phản ứngMời, không ép; để họ đứng cùng theo cách của họ
Chỉ gửi tiền về, không hỏi hanNgười ở quê thấy bị coi như người làm thuê trông bàn thờGọi thăm hỏi, hỏi họ cần gì
Đợi có nhà riêng mới lập nơi thờNhiều năm trôi qua, con cái không quen nếp nhàBắt đầu bằng một tấm ảnh và một bình hoa

Câu hỏi thường gặp

Ở nước ngoài có được thắp hương trong nhà không?

Tuỳ quy định từng nước, từng toà nhà và hợp đồng thuê. Nhiều nơi cho phép nhưng yêu cầu an toàn lửa, có nơi cấm lửa trần trong căn hộ. Đọc kỹ hợp đồng, hỏi chủ nhà, và đặt góc thờ xa đầu báo khói.

Không thắp hương được thì thờ cúng thế nào?

Nhiều gia đình dùng đèn điện nhỏ thay hương, giữ ảnh, hoa và chén nước. Điều cốt lõi là những lúc cả nhà cùng dừng lại để nhớ người đã khuất, kể chuyện cho con cháu, chứ không phải khói hương.

Có nên mang bát hương từ quê sang nước ngoài không?

Mỗi nhà một nếp, nên hỏi người lớn trong gia đình. Ngoài ra cần xem quy định hải quan nơi đến về tro, cát, gỗ và vật liệu tự nhiên, vì nhiều nước kiểm tra kỹ những thứ này ở cửa khẩu.

Giải thích thờ cúng tổ tiên cho người nước ngoài thế nào?

Nói ngắn rằng đây là chỗ gia đình nhớ ông bà, cha mẹ và cảm ơn họ, giống như nhiều người thắp nến hay đi thăm mộ. Không ép ai tham gia; mời họ đứng cùng nếu muốn.

Ngày giỗ rơi vào ngày đi làm thì sao?

Nhiều gia đình thắp hương tưởng nhớ vào tối hôm đó và gọi về quê, còn bữa cơm sum họp làm vào cuối tuần. Điều giữ lại là cả nhà cùng nhắc tên và kể chuyện về người được giỗ.

Con cái lớn lên ở nước ngoài có cần biết thờ cúng không?

Không ai ép được, nhưng con sẽ quý nếp nhà nếu hiểu nó gắn với ông bà có thật. Kể chuyện, cho xem ảnh, cho con cùng cắm hoa theo ý muốn, và để con tự đặt câu hỏi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138