Một buổi họp họ gọn gàng thường chỉ cần ba thứ: một danh sách việc cần bàn gửi trước, một người điều hành giữ giờ, và một người ghi biên bản đọc lại trước khi tan. Thiếu một trong ba, buổi họp dễ thành bữa cơm đông người mà về nhà không ai nhớ đã chốt được gì.
Phần dưới đi từ khâu chuẩn bị một tháng trước, chương trình mẫu cho một buổi khoảng hai tiếng, cách giữ cuộc họp không lạc đề và không to tiếng, mẫu biên bản họp họ để bạn sửa theo họ mình, đến việc báo kết quả cho người không về được. Phần lễ trong ngày giỗ tổ và mâm cỗ không nằm ở bài này.
Họp họ để làm gì, một năm mấy lần
Ở đa số các họ, buổi họp họ chính diễn ra một lần mỗi năm, hay gắn với ngày giỗ tổ hoặc dịp đầu xuân để con cháu về một thể. Họ lớn có thêm một buổi họp ban liên lạc hoặc họp các trưởng chi vào giữa năm, ít người hơn, bàn việc cụ thể hơn.
Những việc hay đưa ra họp họ: báo cáo thu chi năm qua, thống nhất mức đóng góp năm tới, cập nhật gia phả (người mới sinh, người mất, người mới về làm dâu làm rể), bàn chuyện sửa sang nơi thờ, khen con cháu học giỏi, và bầu hoặc kiện toàn ban liên lạc khi hết nhiệm kỳ. Thỉnh thoảng có thêm việc lớn như xây nhà thờ, dựng bia, sửa quy ước họ.
Một họ giả định có khoảng một trăm hai mươi hộ, họp mỗi năm vào sáng ngày giỗ tổ, sau phần lễ. Họ quy định buổi họp không quá hai tiếng, chỉ bàn tối đa bốn việc; việc nào chưa xong thì giao ban liên lạc làm tiếp rồi báo lại. Nhờ quy định đơn giản ấy, các bậc cao niên không phải ngồi quá lâu, còn người trẻ cũng không ngại ở lại họp.
Chuẩn bị trước một tháng: danh sách việc
Phần lớn buổi họp hỏng ở khâu chuẩn bị chứ không ở lúc họp. Danh sách dưới đây dành cho ban liên lạc hoặc người được trưởng họ giao lo buổi họp:
- Chốt ngày, giờ, địa điểm với trưởng họ; nếu họp ở nhà thờ họ thì kiểm tra chỗ ngồi, quạt, đèn, chỗ để xe.
- Soạn danh sách việc cần bàn, mỗi việc ghi người sẽ trình bày và thời gian dự kiến.
- Gửi thông báo cho các trưởng chi, nhờ họ báo xuống từng nhà; gửi kèm vào nhóm nhắn tin chung của họ nếu có.
- Chuẩn bị số liệu: báo cáo thu chi, danh sách đóng góp, danh sách cập nhật gia phả. In vài bản cho các bậc cao niên không quen xem điện thoại.
- Với việc dễ tranh luận (tiền, đất, sửa nơi thờ), gặp riêng từng trưởng chi trước để nghe ý, tránh lần đầu nghe đã là ở cuộc họp.
- Cử người điều hành và người ghi biên bản; người ghi nên là người trẻ, viết nhanh, không phải người đang trình bày.
- Chuẩn bị chỗ cho người tham dự từ xa nếu họ muốn gọi video vào nghe.
Mẫu tin nhắn thông báo ngắn: "Kính báo con cháu họ Nguyễn: buổi họp họ năm nay vào [8 giờ sáng ngày ], tại nhà thờ họ, sau lễ giỗ tổ. Nội dung: báo cáo thu chi, mức đóng góp năm tới, sửa mái nhà thờ, khen thưởng con cháu học giỏi. Nhà nào có tin cập nhật gia phả xin báo trưởng chi trước ngày [ ]. Ban liên lạc."
Chương trình mẫu một buổi họp họ khoảng hai tiếng
Chương trình dưới đây là khung tham khảo; bạn đổi giờ và nội dung theo họ mình. Điều đáng giữ là thứ tự: việc đã rõ trước, việc cần bàn sau, khen thưởng đặt cuối để buổi họp kết thúc nhẹ nhàng.
| Thời gian | Nội dung | Người phụ trách |
|---|---|---|
| 10 phút | Trưởng họ nói lời mở đầu, giới thiệu người mới về họ | Trưởng họ |
| 15 phút | Báo cáo thu chi năm qua, đọc danh sách đóng góp | Thủ quỹ |
| 10 phút | Cập nhật gia phả: người mới sinh, mới cưới, người đã mất | Người giữ gia phả |
| 40 phút | Bàn việc chính (ví dụ sửa mái nhà thờ): trình bày, hỏi đáp, biểu quyết | Trưởng ban liên lạc |
| 15 phút | Thống nhất mức đóng góp năm tới | Trưởng ban liên lạc |
| 15 phút | Khen thưởng con cháu học giỏi, mừng thọ các cụ | Ban khuyến học |
| 10 phút | Đọc lại biên bản, trưởng họ nói lời kết | Thư ký, trưởng họ |
Nếu họ bạn có nhiều việc hơn, tách ra họp hai buổi chứ đừng nhồi. Buổi họp quá ba tiếng thường chỉ còn lại người ở gần, và những quyết định lớn được chốt khi nửa họ đã về.
Điều hành để không lạc đề, không to tiếng
Đọc mục tiêu trước mỗi việc. Ví dụ: "Việc này cần chốt hai điều: có sửa mái năm nay không, và nếu sửa thì góp theo cách nào." Mọi người biết cần đi đến đâu.
Mỗi người nói một lượt, có giới hạn. Hai đến ba phút một lượt là vừa. Người điều hành nhắc nhẹ: "Bác cho cháu xin bác chốt ý chính, để các chi khác cũng được nói."
Ghi ý kiến lên bảng hoặc giấy to. Ai cũng thấy ý mình đã được ghi, đỡ phải nhắc lại nhiều lần.
Tạm dừng khi căng. Nếu có hai người to tiếng, người điều hành đề nghị nghỉ mười phút uống nước, mời hai bên nói chuyện riêng với trưởng họ, rồi quay lại.
Chuyện riêng của một nhà không đưa ra họp. Những việc như tranh chấp giữa hai anh em ruột nên hẹn gặp riêng, không đem ra trước cả họ.
Biểu quyết rõ ràng. Giơ tay, đếm, ghi số. Với việc lớn, nhiều họ quy định cần quá nửa số hộ có mặt đồng ý, hoặc đủ các trưởng chi đồng thuận.
Mẫu biên bản họp họ
Biên bản không cần văn vẻ, chỉ cần đủ: ai họp, bàn gì, chốt gì, ai làm, đến bao giờ. Mẫu dưới đây bạn chép lại, thay phần trong ngoặc vuông.
BIÊN BẢN HỌP HỌ NGUYỄN NĂM [ ]. Thời gian: [8 giờ ngày ]. Địa điểm: nhà thờ họ, thôn C, xã C. Thành phần: trưởng họ ông [Nguyễn Văn A]; các trưởng chi [kể tên]; [số] hộ có mặt trên tổng số [số] hộ. Chủ trì: ông [ ], trưởng ban liên lạc. Thư ký: chị [Nguyễn Thị Hạnh].
1. Báo cáo thu chi năm [ ]: tổng thu [ ], tổng chi [ ], tồn quỹ [ ]. Họ nghe và không có ý kiến khác.
2. Cập nhật gia phả: thêm [số] cháu mới sinh, [số] người mới về làm dâu, làm rể; ghi [số] người đã mất.
3. Việc sửa mái nhà thờ: [số] hộ đồng ý sửa trong năm, [số] hộ đề nghị lùi. Chốt: sửa trong năm, giao ông [ ] lập dự toán, báo lại các trưởng chi trước ngày [ ].
4. Mức đóng góp năm [ ]: [ ] mỗi hộ; miễn cho các hộ [ghi rõ diện miễn].
5. Khen thưởng: [số] cháu đỗ đại học, [số] cháu đạt giải.
Biên bản đã đọc lại cho mọi người nghe, kết thúc lúc [ ] giờ. Chủ trì ký, thư ký ký, đại diện các chi ký.
Biên bản nên được chụp lại gửi vào nhóm chung trong ngày, bản giấy để ở nơi thờ cùng sổ sách của họ. Đọc lại trước khi tan là bước nhiều họ bỏ qua nhất, và cũng là bước tránh được nhiều câu "hôm ấy đâu có chốt thế".
Điền mẫu cho đúng họ mình và lỗi khiến biên bản không ai nhận
Mẫu ở trên dùng được cho phần lớn các họ, nhưng mỗi họ có chỗ cần sửa. Khi chép lại, để ý mấy điểm sau:
- Thành phần: họ chia theo chi thì ghi số hộ có mặt của từng chi, để chi nào vắng nhiều thì biết mà báo lại.
- Số tiền: ghi cả bằng số và bằng chữ cho những khoản lớn; ghi rõ tồn quỹ đang để ở đâu (tài khoản của ai, hay tiền mặt thủ quỹ giữ).
- Người làm, hạn làm: mỗi việc chốt phải có tên một người cụ thể và một mốc ngày. "Giao ban liên lạc" mà không có tên người thì thường không ai làm.
- Ý kiến khác: ghi lại cả ý kiến không được chọn, kèm tên người nêu. Người ấy thấy mình được tôn trọng, và đời sau hiểu vì sao họ đã chọn như vậy.
- Lỗi hay gặp: biên bản viết sau khi tan họp theo trí nhớ; chỉ một người ký; không đọc lại; ghi "cả họ nhất trí" trong khi có người phản đối; để biên bản ở nhà người ghi rồi thất lạc.
Nếu họ bạn đã họp nhiều năm mà chưa có biên bản, năm nay bắt đầu là vừa. Đóng các biên bản thành một tập theo năm, vài năm sau đó là phần sử của họ rõ ràng nhất.
Sau buổi họp: báo cho người vắng và theo dõi việc đã chốt
Nhiều buổi họp tốt bị phí vì sau đó không ai theo dõi. Mấy bước dưới đây giúp việc đã chốt đi đến cùng:
- Trong ngày họp, thư ký gửi ảnh biên bản vào nhóm chung và gửi riêng cho từng trưởng chi.
- Trong một tuần, mỗi trưởng chi gọi hoặc nhắn cho các nhà vắng mặt trong chi mình, báo những việc liên quan trực tiếp đến họ, nhất là mức đóng góp và hạn nộp.
- Lập một bảng theo dõi đơn giản gồm ba cột: việc, người làm, hạn. Ban liên lạc xem lại mỗi tháng một lần.
- Đến hạn mà việc chưa xong, người phụ trách báo lý do trong nhóm chung và hẹn mốc mới, không im lặng.
- Đầu buổi họp năm sau, người điều hành đọc lại bảng theo dõi: việc nào xong, việc nào dở, vì sao.
Mẫu tin nhắn trưởng chi gửi nhà vắng mặt: "Cháu chào bác, hôm qua họ mình họp, có mấy việc liên quan nhà mình: mức góp năm nay là [ ] mỗi hộ, nộp cho chị Hạnh trước ngày [ ]; họ sẽ sửa mái nhà thờ vào tháng [ ], nhà nào góp công thì báo cháu. Biên bản cháu gửi kèm để bác xem."
Bước đọc lại bảng theo dõi ở đầu buổi họp sau tưởng nhỏ, nhưng chính nó khiến mọi người tin rằng nói ở họp họ là có người làm thật, và lần sau họ sẵn lòng góp ý hơn.
Câu hỏi thường gặp
Họp họ nên tổ chức vào dịp nào?
Phần lớn các họ chọn ngày giỗ tổ hoặc dịp đầu xuân vì con cháu về đông. Một số họ có con cháu đi làm xa chọn ngày nghỉ cuối tuần gần dịp giỗ tổ cho thuận. Điều quan trọng là cố định để mọi người quen.
Ai nên là người điều hành buổi họp họ?
Thường là trưởng ban liên lạc hoặc một người trong họ quen nói trước đông người, giữ giờ tốt. Trưởng họ nói lời mở đầu và kết thúc. Tách hai vai giúp trưởng họ không phải vừa chủ lễ vừa xử lý tranh luận.
Con cháu ở xa có được biểu quyết qua điện thoại không?
Tuỳ họ thống nhất. Một số họ cho người ở xa gửi ý kiến trước bằng tin nhắn cho trưởng chi, trưởng chi nêu thay. Nên ghi rõ quy định này trong biên bản để lần sau làm giống nhau.
Biên bản họp họ có cần đóng dấu hay công chứng không?
Biên bản họp họ là giấy tờ nội bộ, không cần đóng dấu. Chỉ khi biên bản dùng cho thủ tục đất đai hay xây dựng thì mới cần hỏi UBND cấp xã xem cần thêm giấy tờ gì.
Họp họ có nên để phụ nữ phát biểu và biểu quyết không?
Ngày càng nhiều họ để mọi người trưởng thành có mặt đều được phát biểu và biểu quyết, không phân biệt nam nữ. Nếu họ bạn vẫn tính theo suất đinh, có thể đưa việc này ra bàn trong chính buổi họp.
Họp xong nhưng có người không đồng ý với quyết định thì sao?
Ghi ý kiến người ấy vào biên bản, sau đó trưởng họ hoặc trưởng chi gặp riêng nói chuyện. Nếu việc chưa gấp, có thể hẹn bàn lại ở lần họp sau. Quyết định đã qua biểu quyết thì vẫn thực hiện.