Sau hoả táng, gia đình Việt thường chọn một trong bốn cách: gửi tro cốt ở chùa, đặt ở nhà lưu tro hoặc khu lưu tro trong nghĩa trang, chôn hũ tro vào một ngôi mộ nhỏ ở khu mộ họ, hoặc giữ tạm tại nhà. Không cách nào là chuẩn duy nhất. Gia đình chọn theo lời dặn của người mất, nơi con cháu sinh sống và việc ai sẽ là người lui tới.
Bài này nói từng cách theo những gì gia đình nên hỏi trước, cách giữ hũ tro ở nhà cho chu đáo khi chưa có nơi đặt, những điều cần biết khi muốn chuyển tro về quê, và mẫu ghi lại để đời sau không phải đi tìm. Giá cả mỗi nơi một khác và thay đổi theo thời gian, nên bài không nêu con số.
Bốn nơi gia đình hay đặt tro cốt
Mỗi lựa chọn có điểm gia đình cần cân nhắc. Bảng dưới ghi các câu hỏi nên đặt ra ở từng nơi, không xếp nơi nào hơn nơi nào.
| Nơi đặt | Hợp với gia đình nào | Nên hỏi trước |
|---|---|---|
| Chùa có nhận gửi tro | Gia đình quen một ngôi chùa, người mất có duyên với chùa | Thời hạn gửi, ngày giờ được vào thăm, quy định về ảnh và đồ dâng, khi chùa sửa sang thì tro được giữ ra sao |
| Nhà lưu tro, khu lưu tro trong nghĩa trang | Gia đình ở đô thị, muốn nơi có quản lý và giờ mở cửa rõ ràng | Hợp đồng ghi những gì, thời hạn, điều kiện chuyển đi, ai được ký thay khi người đứng tên mất |
| Mộ nhỏ trong khu mộ họ hoặc nghĩa trang làng | Dòng họ có khu mộ chung, con cháu còn về quê | Khu mộ có cho đặt hũ tro không, kích thước được phép, ai giữ sổ khu mộ |
| Giữ tại nhà | Tạm thời, chờ chọn nơi; hoặc người mất dặn muốn ở cạnh con cháu | Trong nhà ai đồng ý, đặt ở đâu cho trang trọng, sau này ai giữ tiếp |
Ngoài bốn cách trên, có gia đình chọn rải tro theo ý nguyện người mất, thường ở sông hoặc biển. Việc này nên hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi định rải để biết có được phép không và làm ở đâu cho phù hợp, tránh khu dân cư, nguồn nước sinh hoạt và nơi có người đông.
Gửi tro ở chùa: các bước gia đình thường làm
Nhiều chùa nhận gửi tro, nhưng mỗi chùa một nếp. Trình tự dưới đây giúp gia đình không quên những câu nên hỏi.
- Tìm hiểu trước khi cần. Nếu người thân đang ốm nặng và gia đình nghĩ đến hoả táng, nên ghé vài chùa quen để hỏi, đừng để đến khi tang lễ mới tìm.
- Hỏi thầy hoặc người lo việc nhà chùa về điều kiện nhận: chùa nhận người theo đạo hay nhận cả người không theo đạo, thời hạn gửi, có cần đăng ký hay giấy tờ gì.
- Xem nơi đặt. Ô gửi tro ở tầng nào, có thắp hương được không, có mái che không, lối đi cho người già có dễ không.
- Thống nhất người đứng tên liên hệ và người thay khi người đó bận hoặc đi xa. Ghi số liên lạc của cả hai vào sổ của chùa nếu chùa có.
- Hỏi về những dịp gia đình được đến và cách gia đình góp công đức nếu muốn, theo nếp của chùa.
- Giữ giấy biên nhận nếu chùa có cấp, chụp ảnh ô gửi tro và gửi vào nhóm gia đình.
Có gia đình không theo đạo Phật vẫn gửi tro ở chùa vì gần nhà và yên tĩnh. Nhiều chùa vẫn nhận, nhưng gia đình nên nói rõ từ đầu và tôn trọng nếp sinh hoạt của chùa khi lui tới.
Lỗi hay gặp ở bước này là chỉ một người biết hết mọi chuyện với nhà chùa. Khi người đó đi xa hay mất, cả nhà không biết hỏi ai. Ghi lại và chia cho ít nhất hai người là đủ tránh.
Giữ hũ tro tại nhà cho chu đáo
Bàn với cả nhà trước. Không phải ai trong nhà cũng thoải mái khi có tro cốt người thân trong nhà, nhất là khi có người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ. Hỏi ý từng người, nhất là vợ hoặc chồng của người đứng ra giữ.
Chọn chỗ trang trọng, khô ráo. Một góc riêng gần nơi thờ, kệ chắc chắn, tránh nắng chiếu thẳng và tránh chỗ ẩm. Đặt sao cho trẻ nhỏ và vật nuôi không với tới.
Giữ hũ kín và có ghi chú bên dưới. Một mảnh giấy dán dưới đáy hoặc kẹp trong túi vải bọc hũ ghi họ tên, năm sinh, năm mất. Nhiều năm sau, người khác dọn nhà vẫn biết đây là ai.
Nói rõ đây là tạm hay lâu dài. Nếu chỉ để tạm chờ xây mộ, ghi dự định vào sổ gia đình. Nếu theo ý nguyện để lâu dài, cũng ghi rõ, kèm tên người sẽ giữ tiếp.
Khi chuyển nhà. Người giữ hũ tro nên tự tay mang theo, không gửi chung với đồ đạc. Nhiều nhà mời vài người trong gia đình đi cùng cho trang trọng.
Khi người giữ hũ tro già yếu. Bàn sớm ai sẽ nhận giữ tiếp, hoặc đến lúc đó sẽ đưa tro về đâu. Ghi lại trong sổ gia đình để con cháu không phải đoán, và để người giữ hiện tại yên lòng rằng việc mình làm có người nối.
Chuyển tro cốt về quê hoặc sang nơi khác
Sau vài năm, nhiều gia đình muốn đưa tro từ chùa hoặc nhà lưu tro ở thành phố về khu mộ họ ở quê, hoặc ngược lại, đưa tro từ quê lên gần nơi con cháu sống. Việc này nhẹ hơn cải táng rất nhiều vì không phải mở mộ, nhưng vẫn cần làm đúng nếp và đúng quy định của hai nơi.
Với nơi đang gửi, gia đình hỏi thủ tục nhận lại: ai được ký, có cần giấy tờ chứng minh quan hệ không, có phải báo trước bao lâu. Với nơi sẽ nhận, hỏi điều kiện như khi gửi lần đầu. Nếu đi xa bằng xe khách hoặc máy bay, nên hỏi trước hãng vận chuyển về cách mang theo hũ tro, thường là để trong túi xách mang theo người, có kèm giấy tờ như bản sao trích lục khai tử và giấy chứng nhận hoả táng.
Trong nhà, nên thống nhất ai đi đón, ai lo phần ở quê, và báo cho họ hàng gần biết. Một gia đình giả định đưa tro bà nội từ chùa ở thành phố về đặt cạnh mộ ông nội ở khu mộ họ: con trưởng đi đón, cháu gái lo giấy tờ, các chú ở quê lo phần chỗ đặt. Chia như vậy, mỗi người một việc, không ai thấy mình lo một mình.
Mẫu ghi lại nơi đặt tro cốt cho đời sau
Mẫu dưới đây ghi vào sổ gia đình hoặc gửi người giữ gia phả. Tên và nơi chốn là giả định; bạn thay bằng thông tin của nhà mình.
- Người mất: bà Nguyễn Thị Hạnh, sinh năm …, mất ngày … (âm lịch …).
- Hoả táng tại: cơ sở hoả táng ở tỉnh … ngày …
- Tro cốt gửi tại: chùa ở xã C, nhà lưu tro phía sau chính điện, tầng hai, dãy B, ô số …
- Người đứng tên liên hệ: ông Nguyễn Văn An (con trưởng); người thay: chị Nguyễn Thị Lan (cháu).
- Giấy tờ đang giữ: biên nhận gửi tro, bản sao trích lục khai tử, giấy chứng nhận hoả táng — để trong tủ nhà ông An.
- Dự định: khi khu mộ chi họ xây xong, đưa tro về đặt cạnh mộ ông.
Điền mẫu cho đúng nhà mình: ghi vị trí ô gửi tro theo đúng cách nơi đó đánh số, vì mỗi nơi một kiểu. Lỗi hay gặp là chỉ ghi "gửi ở chùa" mà không ghi tên chùa và vị trí, hoặc người đứng tên đã mất mà không ai cập nhật, đến khi cần chuyển tro thì nơi gửi không biết làm việc với ai.
Thăm viếng và tưởng nhớ khi tro đặt xa nhà
Tro cốt đặt ở chùa hay nhà lưu tro không có nghĩa là xa cách. Nhiều gia đình vẫn thờ cúng người mất ở nhà như thường, và lui tới nơi đặt tro vào những dịp gia đình chọn: ngày giỗ, đầu năm, hoặc khi có việc lớn trong nhà muốn báo với ông bà.
Khi đến nơi đặt tro, gia đình nên theo nếp của nơi đó: chùa có giờ yên tĩnh, nhà lưu tro có quy định về hương và hoa. Giữ khu ô tro sạch sẽ, không để đồ dâng cũ lâu ngày. Với người ở xa, có thể nhờ người thân gần đó ghé qua và chụp ảnh gửi về, hoặc góp phần công đức cho nơi đó chăm sóc chung. Điều quan trọng là con cháu vẫn biết ông bà đang ở đâu, và câu chuyện của ông bà vẫn được kể lại trong nhà.
Với trẻ nhỏ, một lần được bố mẹ dẫn đến nơi đặt tro, được giải thích nhẹ nhàng "Đây là chỗ bà nghỉ, mình đến thăm bà và kể cho bà nghe con đã lớn thế nào", thường dễ hiểu hơn nhiều lời giảng. Không cần ép trẻ thắp hương hay đứng lâu; để trẻ tự đặt một bông hoa là đủ.
Khi trong nhà chưa thống nhất nơi đặt tro
Chuyện hay xảy ra: người con ở thành phố muốn gửi tro ở chùa gần nhà để tiện thăm, người con ở quê muốn đưa về nằm cạnh ông bà, còn họ hàng bên nội thì cho rằng đã hoả táng thì càng nên về khu mộ họ cho đủ đời. Không ai sai, mỗi người đều nghĩ cho người mất theo cách của mình.
Một cách gỡ được nhiều nhà dùng là chia làm hai giai đoạn: gửi tạm ở chùa hoặc nhà lưu tro gần nơi đông con cháu nhất trong một vài năm, ghi rõ trong biên bản gia đình rằng sau đó sẽ đưa về khu mộ họ khi điều kiện cho phép. Có thời gian, cảm xúc lắng xuống, các bên dễ nói chuyện hơn.
Câu nên nói khi bàn: "Mình chưa cần chốt mãi mãi ngay hôm nay. Tạm gửi ở chùa gần các cháu, ba năm nữa cả nhà ngồi lại xem có đưa mẹ về quê không." Tránh câu như "Ai lo thì người đó quyết", vì người không lo được không có nghĩa là không thương.
Câu hỏi thường gặp
Để tro cốt ở nhà có được không?
Được, nhiều gia đình giữ tạm hoặc giữ lâu dài theo ý nguyện người mất. Nên bàn với cả nhà, đặt ở chỗ trang trọng, khô ráo, và ghi rõ người giữ tiếp để sau này không bị thất lạc.
Gửi tro cốt lên chùa cần giấy tờ gì?
Mỗi chùa một nếp. Nhiều nơi cần bản sao trích lục khai tử hoặc giấy chứng nhận hoả táng và thông tin người liên hệ. Gia đình nên hỏi trực tiếp người lo việc của chùa trước khi đưa tro đến.
Người không theo đạo Phật có gửi tro ở chùa được không?
Nhiều chùa vẫn nhận. Gia đình nên nói rõ từ đầu, hỏi điều kiện và tôn trọng nếp sinh hoạt của chùa khi lui tới, như giữ yên lặng và theo giờ thăm.
Rải tro cốt xuống sông biển có được phép không?
Quy định khác nhau theo nơi. Gia đình nên hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi định rải, tránh khu dân cư, nguồn nước sinh hoạt và chỗ đông người, làm kín đáo và gọn gàng.
Chuyển tro cốt đi máy bay có được không?
Nhiều hãng cho mang theo người nếu hũ kín và có giấy tờ đi kèm. Quy định mỗi hãng khác nhau, nên hỏi trước khi đặt vé và mang bản sao giấy tờ.
Hợp đồng gửi tro hết hạn thì sao?
Gia đình cần gia hạn hoặc chuyển tro đi theo điều kiện trong hợp đồng. Nên ghi ngày hết hạn vào sổ gia đình và giao rõ người theo dõi việc này.