TonKinh.comTôn Kính
Mộ phần và nghĩa trang

Hoả táng hay địa táng: gia đình bàn bạc thế nào để chọn cho người thân

So sánh hoả táng và địa táng theo những gì gia đình thật sự cân nhắc: ý nguyện người mất, nếp họ, nơi đặt, việc thăm viếng về sau, kèm câu nên nói khi bàn.

An elderly Vietnamese couple sit side by side on a wooden bench in a quiet family courtyard at dusk, backs to camera, one hand on the other, warm amber light

Hoả táng và địa táng đều là cách an táng được xã hội và pháp luật chấp nhận; chọn cách nào là chuyện của ý nguyện người mất, sự đồng thuận trong nhà và điều kiện nơi gia đình sinh sống, không phải chuyện cách nào hiếu hơn. Ở thành phố, hoả táng ngày càng phổ biến vì đất nghĩa trang ít và xa; ở nông thôn, nhiều nhà vẫn giữ nếp chôn cất trong khu mộ làng hoặc khu mộ họ.

Khó nhất thường không phải chọn, mà là bàn: con cái mỗi người một ý, ông bà ngại nói chuyện hậu sự, họ hàng có người cho rằng hoả táng là không phải đạo. Bài này gom các điểm gia đình thường cân nhắc thành bảng, gợi ý cách hỏi ý cha mẹ khi còn khoẻ, và câu nên nói khi trong nhà chưa thuận.

Hai cách an táng khác nhau ở những điểm nào

Bảng dưới không xếp hơn kém. Mỗi dòng là một câu gia đình hay hỏi, đặt cạnh nhau để dễ trao đổi.

Điều cân nhắcĐịa táng (chôn cất)Hoả táng
Nơi yên nghỉMột ngôi mộ ở nghĩa trang làng, khu mộ họ hoặc nghĩa trang tập trungHũ tro cốt đặt ở chùa, nhà tro cốt, khu lưu tro trong nghĩa trang hoặc mộ nhỏ
Việc về sauCó thể có cải táng ở vùng giữ tục này; chăm mộ, sửa mộ định kỳKhông cải táng; có thể chuyển hũ tro sang nơi khác
Thăm viếngĐi đến tận mộ, thường gắn với quêTuỳ nơi đặt tro; có nơi gần nhà ở thành phố
Diện tích đấtCần một phần đất mộRất ít hoặc không cần đất riêng
Nếp dòng họHợp với họ có khu mộ chung, ở gần quêHợp với gia đình ở xa quê, ở đô thị
Niềm tin riêngMột số gia đình theo đạo hoặc theo nếp xưa muốn giữ thân xác nguyên vẹnNhiều gia đình theo đạo Phật quen hoả táng; nhiều đạo khác cũng chấp nhận

Đọc bảng xong, nhiều nhà nhận ra chỗ vướng thật không nằm ở nghi thức mà ở hai câu: sau này ai đi thăm, và ông bà muốn nằm gần ai. Hai câu này nên hỏi thẳng người trong cuộc khi còn có thể.

Ý nguyện của người mất là điểm bắt đầu

Nhiều cụ đã dặn từ sớm: "Mai này bố muốn về nằm cạnh ông bà ngoài đồng", hoặc "Mẹ đi thì cho mẹ hoả táng, gửi lên chùa cho các con đỡ vất vả". Khi người mất đã dặn rõ, phần lớn gia đình làm theo, và họ hàng cũng thường thôi bàn ra.

Rắc rối hay xảy ra khi lời dặn chỉ nói với một người, hoặc nói lúc mệt, lúc vui, không ai chắc. Người nghe được kể lại thì người khác ngờ. Vì vậy, nếu ông bà đã có ý, nên khéo léo cho ông bà nói lại trước mặt vài người con, hoặc ghi ra giấy một vài dòng có chữ ký. Việc ghi này không cần đến công chứng; nó chỉ để anh chị em sau này cùng tin một điều.

Một gợi ý nhẹ nhàng là gắn câu chuyện vào dịp tự nhiên: đi thăm mộ ông bà, dự đám tang người quen, xem lại gia phả. Lúc đó hỏi "Sau này bố mẹ thích được lo thế nào?" nghe bớt nặng nề hơn một buổi ngồi riêng chỉ để bàn hậu sự. Người già nhiều khi cũng muốn nói, chỉ ngại con cháu buồn.

Nếu cha mẹ đồng ý ghi lại, vài dòng như sau là đủ: "Bố là Nguyễn Văn Bình, sinh năm …, dặn các con: khi bố mất thì chôn ở khu mộ chi họ ở đồi sau làng, nằm cạnh mộ ông bà nội; không cần làm lớn, các con cứ thuận hoà là được. Ngày … Ký tên." Một bản để ở nhà người con trưởng, một bản chụp ảnh gửi các con. Khi ý cha mẹ thay đổi, chỉ cần viết lại tờ mới, ghi ngày, và bỏ tờ cũ đi để khỏi lẫn.

Câu nên nói khi hỏi ý cha mẹ về hậu sự

Mấy câu dưới đây là gợi ý cách mở lời. Bạn đổi cho hợp với cách xưng hô trong nhà.

  • "Hôm nay đi viếng bác Tư về, con thấy nhà bác lo chu đáo vì bác dặn trước. Sau này bố mẹ muốn chúng con lo thế nào thì bố mẹ dặn để chúng con khỏi lúng túng."
  • "Con hỏi không phải vì con lo, mà vì con muốn làm đúng ý bố mẹ. Bố mẹ thích nằm ở quê với ông bà, hay muốn ở gần các con trên này?"
  • "Nếu bố mẹ chưa nghĩ tới thì thôi, khi nào bố mẹ muốn nói thì con nghe."
  • "Mấy anh em đều muốn nghe chung một lần, để sau không ai hiểu khác ai."

Nên tránh những câu đặt cha mẹ vào thế phải chọn ngay, như "Giờ bố mẹ quyết đi", hoặc kèm lý do tiền bạc, "hoả táng cho rẻ". Tránh hỏi lúc cha mẹ đang ốm nặng hoặc vừa nghe tin không vui. Nếu cha mẹ gạt đi, đừng ép; để vài tháng sau hỏi lại khi có dịp.

Khi trong nhà và trong họ chưa thuận

Tách ý nguyện khỏi ý riêng của mình. Khi bàn, mỗi người nên nói rõ "bố dặn thế này" với "con nghĩ thế này". Hai loại câu lẫn vào nhau là cãi nhau không dứt.

Mời một người lớn được cả nhà nể. Thường là chú bác hoặc người trưởng họ. Người này không quyết thay, chỉ giữ cho cuộc bàn không lạc sang chuyện cũ.

Nghe kỹ lý do của người phản đối. Nhiều khi người phản đối hoả táng không vì giáo lý mà vì sợ sau này không có chỗ thăm. Chỉ cần cùng chọn trước nơi đặt tro gần quê là xong.

Tôn trọng niềm tin khác nhau. Gia đình có người theo đạo Công giáo, người theo đạo Phật, người giữ nếp thờ cúng truyền thống là chuyện thường. Hãy hỏi người có hiểu biết trong từng cộng đồng để biết điều nào được chấp nhận, rồi tìm điểm chung.

Ghi lại điều đã thống nhất. Một tờ giấy ngắn có chữ ký của các con đủ để sau này không phải bàn lại lúc tang gia bối rối.

Ai sẽ là người đi thăm về sau: câu hỏi hay bị bỏ qua

Khi bàn hình thức an táng, nhiều nhà chỉ nghĩ đến mấy ngày tang lễ. Nhưng ngôi mộ hay hũ tro sẽ ở đó hàng chục năm, và người chăm lo thường là con cháu đời sau, không phải người đang bàn. Thử hình dung mười năm tới: ai sống gần nơi đặt nhất, ai sẽ về dịp Thanh minh, dịp cuối năm, ai giữ liên lạc với ban quản lý hoặc nhà chùa.

Một gia đình giả định ở thành phố, bốn người con thì ba người sống xa quê, chỉ người con út ở lại làng. Nếu chọn chôn ở quê, phần lớn việc chăm mộ sẽ dồn lên người con út; nếu gửi tro ở chùa gần thành phố, ba người còn lại dễ ghé hơn nhưng người út và họ hàng ở quê lại thấy xa. Không có đáp án đúng; chỉ có cách nói thẳng ra để người gánh việc không thấy mình bị đặt vào thế đã rồi.

Câu nên nói khi bàn: "Chọn cách nào thì mình cũng chia nhau việc đi thăm. Chú út ở gần thì chú trông, còn mấy anh chị ở xa nhận phần đóng góp và về đủ những dịp chính." Nói ra được câu này, nhiều cuộc tranh luận tự lắng xuống.

Thủ tục cơ bản của mỗi cách an táng

Dù chọn cách nào, việc đầu tiên vẫn là khai tử tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người mất cư trú cuối cùng, theo quy định về hộ tịch. Khi mất ở bệnh viện, gia đình thường nhận giấy báo tử từ bệnh viện để làm khai tử; mất ở nhà thì hỏi xã cần giấy tờ gì để xác nhận.

Với địa táng, gia đình liên hệ nơi chôn: ban quản lý nghĩa trang tập trung, hoặc trưởng thôn nếu là nghĩa trang làng. Hỏi rõ vị trí được cấp, kích thước mộ được phép xây, quy định cải táng sau này. Với hoả táng, gia đình liên hệ cơ sở hoả táng, hỏi giấy tờ cần mang, thời gian nhận tro và có dịch vụ lưu tro tạm hay không.

Nhiều gia đình nhờ một đơn vị dịch vụ tang lễ lo phần liên hệ. Dù vậy, con cái vẫn nên tự nắm các mốc chính và giữ bản sao giấy tờ, vì sau này làm thừa kế, sang tên đất hay cập nhật gia phả đều cần đến. Mỗi tỉnh có thể khác nhau về chi tiết, nên hỏi trực tiếp nơi mình sẽ làm.

Một mẹo nhỏ: khi gọi hỏi, ghi ngay vào sổ tên người trả lời, ngày gọi và nội dung họ dặn, ví dụ "Ngày …, anh Trần Văn Hoà ở ban quản lý nghĩa trang xã C cho biết: cần bản sao trích lục khai tử, đơn đăng ký vị trí, mộ xây không quá kích thước nghĩa trang quy định." Đến lúc tang gia bận rộn, người khác trong nhà đọc sổ là làm tiếp được, không phải gọi hỏi lại từ đầu.

Sau khi chọn: những việc nên ghi lại cho con cháu

Dù hoả táng hay địa táng, mấy năm sau người nhớ rõ nhất cũng có thể quên. Những dòng dưới đây nên được ghi vào sổ gia đình hoặc gia phả ngay trong tháng đầu.

  • Họ tên, năm sinh, ngày mất theo cả âm lịch và dương lịch.
  • Hình thức an táng và lý do gia đình chọn, ghi gọn một hai câu, ví dụ "Theo lời dặn của cụ, hoả táng, tro gửi tại chùa ở xã C."
  • Nơi yên nghỉ, mô tả đủ để người lạ tìm được: tên nghĩa trang, khu, hàng, số; hoặc tên chùa, tầng, ô gửi tro.
  • Người liên hệ ở nơi đó và giấy tờ gia đình đang giữ.
  • Những việc còn phải làm sau này, ví dụ dự định cải táng, dự định chuyển tro về khu mộ họ.

Ghi như vậy giúp con cháu đời sau hiểu vì sao ông bà nằm ở chỗ này, và tránh được cảnh mỗi nhánh kể một kiểu. Nếu dòng họ có gia phả chung, gửi một bản cho người giữ gia phả để cập nhật.

Câu hỏi thường gặp

Hoả táng có trái với đạo hiếu không?

Nhiều gia đình chọn hoả táng theo lời dặn của cha mẹ hoặc vì điều kiện sống ở xa quê, và vẫn thờ cúng, thăm viếng chu đáo. Đạo hiếu nằm ở cách con cháu nhớ và chăm lo, không nằm ở một hình thức an táng.

Cha mẹ chưa dặn gì thì con cái chọn thế nào?

Anh chị em bàn chung, xét nếp của dòng họ, nơi gia đình sống và ai sẽ là người đi thăm về sau. Nên mời một người lớn trong họ góp ý và ghi lại điều đã thống nhất.

Hoả táng xong có cải táng nữa không?

Không có việc mở mộ như địa táng. Gia đình có thể chuyển hũ tro từ chùa hoặc nhà tro cốt về khu mộ họ sau này; việc đó cần hỏi nơi đang gửi và nơi sẽ nhận.

Trong nhà người theo đạo, người không theo đạo thì làm sao?

Nên hỏi người có hiểu biết trong cộng đồng tôn giáo của người mất để biết điều nào được chấp nhận, rồi tìm cách vừa giữ niềm tin của người mất vừa để người ở lại có nơi tưởng nhớ.

Có thể ghi ý nguyện an táng vào di chúc không?

Có thể ghi như một mong muốn để con cháu biết. Phần này khác với chia tài sản; nếu muốn chắc chắn về hình thức di chúc, gia đình nên hỏi người làm công chứng hoặc luật sư.

Chọn địa táng rồi sau này đổi sang hoả táng được không?

Một số gia đình khi cải táng đã chọn hoả táng hài cốt rồi gửi tro. Việc này cần hỏi ban quản lý nghĩa trang và cơ sở hoả táng về điều kiện cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138