TonKinh.comTôn Kính
Lễ của dòng họ

Lễ mừng thọ trong dòng họ: tổ chức chung cho các cụ tròn tuổi trong một buổi

Họ mừng thọ chung cho các cụ tròn tuổi thế nào: mốc tuổi và cách gọi, lập danh sách, chương trình buổi lễ, quà của họ, sổ mừng thọ mẫu và các lỗi hay gặp.

An elderly Vietnamese woman in a red velvet ao dai sits in a carved chair as grandchildren bow, seen from behind the crowd, ancestral hall courtyard, soft sun

Mừng thọ trong dòng họ là buổi họ cùng mừng một lượt cho tất cả các cụ tròn mốc tuổi trong năm, thường làm ở nhà thờ họ, gắn với Tết họ hoặc giỗ tổ, mỗi cụ được đọc tên, nhận quà của họ và nhận lời chúc của con cháu các chi. Đây là việc riêng của họ, khác với tiệc mừng thọ mà từng gia đình tự tổ chức ở nhà.

Mừng chung có cái hay là không cụ nào bị sót và không nhà nào phải lo một mình, nhưng cũng dễ thành một buổi đọc danh sách khô khan nếu không chuẩn bị. Bài này đi qua các mốc tuổi thường được mừng, cách lập danh sách, chương trình buổi lễ, quà của họ, mẫu ghi sổ và những tình huống khó như cụ ốm hay cụ ở xa.

Mừng thọ của họ và mừng thọ ở nhà khác nhau thế nào

Mừng thọ ở nhà do con cháu một gia đình lo: mời họ hàng, bạn bè của cụ, có tiệc, có lời chúc riêng của từng người con. Mừng thọ của họ thì do họ đứng ra, mừng cùng lúc cho mọi cụ tròn tuổi, quà như nhau, lời chúc thay mặt cả họ. Hai việc không thay nhau; nhiều cụ năm ấy được mừng cả hai lần, một lần trong nhà, một lần trước bàn thờ tổ.

Điều mà mừng thọ của họ làm được, còn tiệc ở nhà thì không, là đặt cụ vào vị trí của người cao tuổi trong cả dòng. Cụ được ngồi hàng ghế đầu trước nhà thờ, được trưởng họ đọc tên, được con cháu của những chi xa xôi mà có khi cụ chưa gặp bao giờ đến chào. Với nhiều cụ, đó là lần thấy rõ nhất mình là một nhánh của cây lớn.

Cũng vì vậy, mừng thọ của họ không cần to. Vài lời, một phần quà nhỏ, một tấm ảnh cùng con cháu là đủ. Phần linh đình nếu có thì để từng gia đình tự lo ở nhà, họ không nên đua theo, vì quỹ họ là của chung và các cụ nhà khó khăn cũng cần được mừng trọn vẹn như các cụ nhà khá giả.

Các mốc tuổi thường được mừng và cách gọi

Cách gọi mốc tuổi khác nhau giữa các vùng và giữa các họ, thậm chí trong một làng cũng có hai cách. Bảng dưới đây ghi những cách gọi hay gặp; họ bạn dùng cách nào thì giữ cách ấy và ghi vào quy ước của họ.

Tuổi trònCách gọi hay gặpGhi chú
60Lục tuần; có nơi gọi là hạ thọNhiều họ ngày nay chưa mừng ở mốc này vì người sáu mươi còn trẻ
70Thất tuần; nhiều nơi gọi là hạ thọ hoặc thượng thọMốc mà phần lớn các họ bắt đầu mừng
80Bát tuần; thường gọi là trung thọNhiều họ có quà lớn hơn ở mốc này
90Cửu tuần; thường gọi là thượng thọThường được con cháu cả họ đến chúc riêng
100 trở lênBách tuế, kỳ diHiếm, thường được cả họ coi là niềm vui chung

Phần lớn các họ mừng mốc chẵn mười, có họ mừng thêm mốc năm như bảy mươi lăm, tám mươi lăm cho các cụ trên tám mươi. Họ nên chốt một lần bằng biên bản họp họ: mừng từ mốc nào, có mừng mốc lẻ không, để năm nào cũng làm như nhau.

Lập danh sách các cụ cho khỏi sót

Thống nhất cách tính tuổi. Có họ tính theo tuổi mụ, có họ tính theo năm sinh trên giấy tờ. Hai cách lệch nhau một tuổi, nên một cụ có thể được mừng sớm hơn hoặc muộn hơn một năm. Chọn một cách cho cả họ, ghi vào quy ước, đừng để từng chi tự tính.

Đi từ gia phả, không đi từ trí nhớ. Người phụ trách mở gia phả hoặc sổ đinh của họ, lọc ra những người đến mốc tuổi trong năm, rồi gửi cho từng trưởng chi soát lại. Trí nhớ của ban liên lạc thường bỏ sót các cụ đã theo con đi xa.

Tính cả dâu trong họ. Các cụ bà về làm dâu họ, sống cả đời với họ, nhiều nơi vẫn được mừng thọ như các cụ ông. Họ nào chưa có lệ này thì nên bàn, vì đây là chỗ hay làm các cụ bà tủi thân.

Hỏi gia đình trước khi đọc tên. Có cụ không muốn được đọc tuổi trước đông người, có gia đình muốn mừng riêng. Một cuộc hỏi trước giúp tránh tình huống ngượng ngùng trong buổi lễ.

Gửi danh sách nháp trước hai tuần. Dán ở nhà thờ và gửi vào nhóm chung, mời mọi người bổ sung. Danh sách đã soát hai vòng thì ít khi thiếu tên.

Chương trình buổi mừng thọ chung

Buổi mừng thọ của họ nên gói trong khoảng một tiếng, vì người được mừng là các cụ, không ngồi được lâu. Thứ tự gợi ý:

  1. Đón các cụ vào chỗ. Mỗi cụ có một người cháu đi kèm. Ghế có tựa, đặt thành hàng trước ban thờ, cụ cao tuổi nhất ngồi giữa.
  2. Trưởng họ thắp hương báo tổ. Đọc danh sách các cụ được mừng năm nay trước ban thờ.
  3. Đọc tên từng cụ, kèm một dòng về cụ. Tên, tuổi, chi, và một điều về cụ: cụ từng làm gì, nuôi mấy người con, có công gì với họ.
  4. Trao quà của họ. Đại diện các chi lên trao, mỗi cụ một phần như nhau.
  5. Con cháu chúc. Một người trẻ thay mặt con cháu cả họ nói lời chúc chung, ngắn gọn. Lời chúc riêng để dành cho từng nhà.
  6. Chụp ảnh. Một tấm các cụ ngồi cùng nhau, rồi từng cụ với con cháu nhà mình.

Phần đọc một dòng về cụ là chỗ làm buổi lễ có hồn. Mẫu: "Cụ Nguyễn Văn Đoan, tám mươi tuổi, chi ba. Cụ là người chép lại cuốn gia phả của họ từ bản cũ đã nát, mất trọn hai mùa đông." Không cần dài, chỉ cần đúng và riêng của cụ.

Quà mừng thọ của họ: những thứ hay dùng

Quà của họ mang ý nghĩa của họ, không cần đắt. Một số thứ các họ hay chọn:

  • Một chiếc khăn hoặc áo mừng thọ màu đỏ, nhiều nơi giữ lệ này từ lâu.
  • Một phong bì như nhau cho mọi cụ, bằng quỹ họ.
  • Một tấm ảnh khổ lớn của cụ chụp trong buổi lễ, in và đóng khung gửi sau.
  • Một tờ giấy mừng thọ có tên cụ, tuổi, chi, có trưởng họ ký, để cụ treo ở nhà.
  • Với các cụ trên chín mươi: một tấm ảnh chụp cụ cùng bốn thế hệ con cháu.

Mẫu lời trên tờ giấy mừng thọ, tự soạn: "Dòng họ Nguyễn ở làng ven sông kính mừng cụ Nguyễn Thị Lan, chi một, tròn tám mươi tuổi. Con cháu trong họ cảm ơn cụ đã giữ nếp nhà, nuôi dạy con cháu nên người. Trưởng họ: Nguyễn Văn Hiền." Điền cho đúng họ mình: ghi đúng chi, ghi đúng tên cụ theo gia phả, và ghi một câu cảm ơn riêng nếu cụ có công việc gì với họ.

Cụ ốm, cụ ở xa, cụ mất trước ngày lễ

Cụ ốm không ra được. Vẫn đọc tên trong buổi lễ, nói rõ cụ đang ở nhà. Sau buổi lễ, trưởng họ hoặc đại diện chi mang quà và tờ giấy mừng thọ đến tận giường, chụp ảnh cụ với quà, gửi lại vào nhóm chung để cả họ cùng biết.

Cụ đang sống cùng con ở thành phố. Báo cho con cháu cụ từ sớm; nếu cụ về được thì sắp xếp chỗ nghỉ, nếu không thì gửi quà qua người nhà. Nhiều họ quay một đoạn ngắn buổi lễ có đoạn đọc tên cụ, gửi để cụ xem.

Cụ mất trước ngày lễ, khi đã có tên trong danh sách. Đây là tình huống khó nói. Nhiều họ chọn đọc tên cụ trong phần tưởng nhớ, mời gia đình nhận phần quà như một lời tri ân. Hỏi ý gia đình trước; có nhà muốn, có nhà không.

Hai cụ trong cùng nhà cùng đến tuổi. Mời hai cụ ngồi cạnh nhau, đọc tên liền nhau. Đây thường là khoảnh khắc cả họ vỗ tay lâu nhất.

Mời các cụ nói đôi lời và ghi lại cho con cháu

Nhiều họ để các cụ chỉ ngồi nghe, trong khi chính các cụ là người có nhiều điều để nói nhất. Một phần ngắn, chừng năm đến mười phút, mời một hai cụ có sức và muốn nói kể lại đôi điều: họ mình ngày cụ còn nhỏ ra sao, nhà thờ khi ấy thế nào, cụ mong gì ở con cháu. Hỏi trước cụ nào muốn nói, không gọi bất ngờ.

Phần này nên được ghi âm hoặc quay lại, vì đó là những lời mà vài năm nữa con cháu sẽ muốn nghe lại. Một người trẻ cầm điện thoại đứng gần, để micro sát cụ, không cần thiết bị gì phức tạp. Sau buổi lễ, chép lại lời cụ thành vài dòng, ghi vào sổ mừng thọ bên cạnh tên cụ.

Mẫu ghi lời cụ: "Lời cụ Nguyễn Thị Lan, chi một, tám mươi tuổi, nói trong buổi mừng thọ năm [năm]: ngày cụ về làm dâu, nhà thờ họ còn lợp rạ, mỗi năm giỗ tổ các bà phải gánh nước từ bến sông lên nấu cỗ. Cụ dặn con cháu giữ cho các chi đi lại với nhau, có việc thì giúp nhau." Điền cho đúng: ghi đúng tên, chi, tuổi, năm; chép sát lời cụ, không sửa cho văn hoa.

Lỗi hay gặp khi mừng thọ chung

Những chuyện hay làm buổi mừng thọ của họ kém vui, kể lại để tránh:

  • Danh sách lấy từ trí nhớ, sót cụ ở xa hoặc cụ bà làm dâu.
  • Đọc sai tuổi, sai chi, cụ ngồi nghe mà ngại sửa.
  • Bài phát biểu dài, các cụ ngồi mệt.
  • Quà khác nhau giữa các chi vì mỗi chi tự mua, cụ này nhìn quà cụ kia.
  • Không ghi lại, năm sau không biết cụ nào đã được mừng mốc nào.
  • Xếp các cụ ngồi ngoài nắng hoặc chỗ gió lùa, trong khi khách trẻ ngồi trong mái che.
  • Gọi các cụ lên đứng nhận quà, bắt cụ đi qua bậc thềm trơn, thay vì mang quà xuống tận chỗ cụ ngồi.

Mẫu sổ mừng thọ một dòng mỗi cụ: "Năm [năm] | Cụ Nguyễn Văn Đoan | chi ba | tám mươi tuổi | đã nhận quà | có mặt." Sổ này để ở nhà thờ, cạnh gia phả. Nhìn sổ là biết năm sau những cụ nào sắp đến mốc kế tiếp, khỏi phải tra lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Mừng thọ của họ có thay được tiệc mừng thọ ở nhà không?

Không thay, mà bổ sung. Họ mừng chung với quà như nhau và lời chúc thay mặt cả họ; gia đình vẫn có thể làm tiệc riêng ở nhà với lời chúc của từng con cháu. Nhiều cụ được mừng cả hai, mỗi lần một ý nghĩa.

Có nên mừng thọ cho người sáu mươi tuổi trong họ không?

Nhiều họ ngày nay bắt đầu mừng từ bảy mươi, vì người sáu mươi phần lớn còn đi làm, còn khoẻ. Có họ vẫn giữ lệ mừng từ sáu mươi. Điều quan trọng là họ thống nhất một mốc và ghi lại để các năm làm như nhau.

Quỹ họ ít thì mừng thọ bằng gì?

Một tờ giấy mừng thọ có chữ ký trưởng họ, một tấm ảnh in và việc được đọc tên trước bàn thờ tổ đã đủ trang trọng. Các cụ thường quý sự ghi nhận hơn giá trị quà.

Ai nên đọc lời chúc thay mặt con cháu cả họ?

Nhiều họ mời một người cháu ở thế hệ trẻ, có giọng rõ, như một cách để thế hệ sau thưa với thế hệ trước. Lời chúc nên ngắn, chừng một phút, chúc sức khoẻ và cảm ơn các cụ đã giữ nếp cho họ.

Có cần mời con cháu của các cụ được mừng đến dự không?

Nên mời, và nhắc các gia đình cố gắng có mặt. Cụ được mừng trước cả họ mà có con cháu nhà mình đứng sau thì niềm vui trọn vẹn hơn, ảnh chụp cũng có ý nghĩa hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138