TonKinh.comTôn Kính
Lễ của dòng họ

Lễ khánh thành nhà thờ họ: lập ban tổ chức, chương trình và việc sau buổi lễ

Tổ chức lễ khánh thành nhà thờ họ sau xây mới hoặc trùng tu: chia tiểu ban, mời khách, chương trình buổi lễ, ghi công đức công bằng, hậu cần và quyết toán sau lễ.

Volunteers carry folding tables and red cloth across the newly paved yard of a freshly restored ancestral hall, aerial view from a rooftop, late afternoon light, long shadows

Lễ khánh thành nhà thờ họ là buổi họ báo với tổ tiên và với con cháu rằng công trình đã xong, đưa nhà thờ vào dùng, cảm ơn người góp công góp của và công bố thu chi. Muốn buổi lễ êm, cần lập ban tổ chức với vài tiểu ban rõ việc từ trước một đến hai tháng, chốt chương trình, danh sách khách và cách ghi công đức.

Bài này dành cho ban tổ chức của họ: chia tiểu ban thế nào, mời ai và báo tin ra sao, chương trình buổi lễ theo từng phần, ghi tên người góp cho công bằng, lo hậu cần cho vài trăm người, và những việc còn lại sau khi khách đã về. Phần nghi lễ trước ban thờ thì mỗi họ đã có người am hiểu lo; lời phát biểu của ban xây dựng cũng không đi sâu ở đây.

Khánh thành sau xây mới và sau trùng tu: quy mô khác nhau

Nhà thờ xây mới hoàn toàn thường được làm lễ khánh thành lớn, cả họ về, có khách là các họ khác trong làng, láng giềng, có khi có đại diện thôn xóm. Nhà thờ chỉ trùng tu một phần như thay ngói, sửa tường, lát lại sân thì nhiều họ chỉ làm lễ báo tổ gọn trong buổi sáng, kết hợp với giỗ tổ hoặc Tết họ.

Quy mô nên đi theo quỹ còn lại sau khi xây, không đi theo mong muốn làm to. Họ nào xây xong mà quỹ cạn thì nên làm lễ nhỏ, đừng vận động góp thêm chỉ để tổ chức tiệc. Con cháu đã góp cho công trình, nay lại góp cho lễ, nhiều nhà khó sẽ ngại về.

Một điều nhiều họ đã rút ra: khánh thành nên làm khi công trình thật sự xong, kể cả phần sân, cổng và chỗ để xe. Làm lễ khi còn ngổn ngang vật liệu thì khách đi lại khó, người già vấp ngã, ảnh chụp cũng không đẹp. Chờ thêm một hai tháng cho gọn gàng thường đáng hơn.

Chia tiểu ban: ai lo việc gì

Ban tổ chức nên có một trưởng ban nắm chung, thường là trưởng họ hoặc trưởng ban xây dựng, và các tiểu ban sau. Họ nhỏ có thể gộp hai tiểu ban vào một.

Tiểu banViệc chínhNgười nên giao
Nghi lễPhần lễ báo tổ, đội tế nếu có, sắp đặt ban thờCác cụ am hiểu, trưởng chi
Lễ tân, khách mờiDanh sách khách, giấy mời, đón khách, chỗ ngồiNgười quen việc giao tiếp, quen mặt các họ trong làng
Hậu cầnBạt, bàn ghế, âm thanh, điện, nước, chỗ để xe, nhà vệ sinhNgười trẻ, khoẻ, có phương tiện
Ẩm thựcLiên hoan hoặc cỗ, số mâm, đội bưng mâmCác bà các cô có kinh nghiệm nấu cỗ
Tài chính, công đứcSổ công đức, bảng ghi tên, báo cáo thu chiNgười cẩn thận, được cả họ tin, không kiêm việc khác
Thông tin, ghi hìnhBáo tin cho con cháu, chụp ảnh, quay phim, gửi lạiNgười trẻ biết dùng điện thoại, máy ảnh

Mỗi tiểu ban có một người đầu mối, tên và việc ghi lên một tờ giấy dán ở nhà thờ. Cả ban họp ba lần: một lần lúc chia việc, một lần ba tuần trước để soát, một lần buổi tối hôm trước lễ.

Mời ai và báo tin thế nào

Danh sách khách là chỗ dễ sót nhất. Một cách lập danh sách theo nhóm:

  • Con cháu trong họ, kể cả các nhà đã đi xa nhiều đời, báo qua trưởng chi và nhóm chung.
  • Người đã góp công góp của mà không phải người trong họ: thợ cả, người cho mượn đất làm lối đi, láng giềng giúp trông vật liệu.
  • Đại diện các họ khác trong làng, nhất là các họ có quan hệ thông gia lâu đời.
  • Láng giềng sát nhà thờ, những người đã chịu tiếng ồn trong mấy tháng xây.
  • Đại diện thôn xóm, tuỳ nếp mỗi nơi.

Mẫu giấy mời khách ngoài họ: "Kính gửi ông Trần Văn Bảo cùng gia đình. Dòng họ Nguyễn xóm Bến, xã C trân trọng kính mời ông và gia đình đến dự lễ khánh thành nhà thờ họ vào sáng [ngày], tại nhà thờ họ Nguyễn. Sự có mặt của ông là niềm vui của dòng họ. Thay mặt ban tổ chức: Nguyễn Văn Hiền." Điền cho đúng họ mình: gửi tận tay cho khách ngoài họ, đừng chỉ gửi qua tin nhắn; ghi đúng tên người nhận và người mời.

Chương trình buổi lễ khánh thành

Chương trình dưới đây gói trong khoảng hai tiếng buổi sáng, chưa tính phần liên hoan. Phần nghi lễ trước ban thờ do tiểu ban nghi lễ lo theo nếp họ.

  1. Đón khách, ổn định chỗ ngồi. Khách ngoài họ được mời ngồi khu riêng, có người tiếp. Con cháu ngồi theo chi.
  2. Phần lễ báo tổ. Trưởng họ hoặc đội tế làm lễ báo công trình hoàn thành. Họ nào đưa bài vị, ảnh thờ từ nơi tạm về nhà thờ mới thì làm phần này đầu tiên.
  3. Báo cáo quá trình xây dựng. Trưởng ban xây dựng kể ngắn: bắt đầu từ khi nào, làm những hạng mục gì, ai là người góp công lớn. Chừng mười phút.
  4. Công bố thu chi. Đọc tổng số đã thu, tổng đã chi, số còn lại hoặc còn thiếu. Bảng chi tiết dán sẵn ở tường.
  5. Cảm ơn. Cảm ơn người góp công, người góp của, thợ, láng giềng. Có thể tặng giấy cảm ơn cho một số người.
  6. Khách thắp hương, tham quan nhà thờ. Mời khách ngoài họ vào thắp hương, người trong ban dẫn đi xem.
  7. Chụp ảnh cả họ trước nhà thờ mới. Đây là tấm ảnh sẽ được giữ lâu nhất.

Phần báo cáo và cảm ơn hay bị kéo dài vì người nói muốn kể hết. Nên thống nhất trước: mỗi người nói không quá mười phút, phần chi tiết in ra cho ai muốn đọc.

Ghi công đức sao cho công bằng và êm

Ghi đủ, ghi đúng, ghi công khai. Mọi khoản góp đều vào sổ công đức, có ngày, tên người góp, chi, số tiền hoặc hiện vật. Bảng tổng hợp dán ở nhà thờ trong buổi lễ để ai cũng xem được.

Ghi cả công sức, không chỉ tiền. Người đến làm cả tháng không lấy công, người chở vật liệu, người nấu cơm cho thợ cũng được ghi tên. Một dòng "góp công: ba mươi ngày phụ hồ" có giá trị với gia đình người ấy không kém một khoản tiền lớn.

Thống nhất cách ghi trên bia hoặc bảng gỗ. Nếu họ định khắc tên người góp lên bia, nên bàn kỹ: ghi theo thứ tự chi hay theo số tiền, có ghi số tiền không. Nhiều họ chọn ghi theo chi, không ghi số tiền, để người góp ít không ngại.

Tôn trọng người muốn giấu tên. Có người góp không muốn được đọc tên. Sổ vẫn ghi để minh bạch, nhưng trong buổi lễ và trên bia thì ghi "một người con cháu trong họ".

Không đọc to từng khoản trong buổi lễ. Đọc tổng số là đủ. Đọc từng khoản trước đông người dễ biến buổi lễ thành cuộc so sánh giữa các nhà.

Hậu cần cho vài trăm người: những thứ hay quên

Tiểu ban hậu cần nên rà danh sách dưới đây một tuần trước lễ và một lần nữa buổi chiều hôm trước:

  • Chỗ để xe, có người trông, có lối riêng cho xe chở người già vào sát cổng.
  • Nhà vệ sinh đủ cho số khách; nhà thờ nhỏ thì mượn nhà dân gần đó, báo trước và cảm ơn sau.
  • Ghế có tựa cho các cụ, đặt ở chỗ có mái che.
  • Nước uống ở nhiều điểm, không chỉ ở khu bếp.
  • Dây điện, loa đi gọn, không vắt ngang lối đi.
  • Bình chữa cháy nhỏ gần khu đốt hương và khu bếp.
  • Một góc nghỉ cho người mệt, có người biết sơ cứu đơn giản.

Nhà thờ mới thường có sân lát gạch còn trơn, bậc thềm chưa quen chân. Dán băng dính màu ở mép bậc, rải thảm ở chỗ hay đọng nước, cử người đứng ở các bậc để đỡ người già. Những việc nhỏ ấy tránh được những cú ngã làm hỏng cả buổi vui.

Sau buổi lễ: những việc còn lại

Khách về rồi nhưng ban tổ chức còn vài việc phải làm cho trọn, thường trong hai tuần sau lễ.

  1. Quyết toán. Cộng sổ thu chi của buổi lễ, gộp với quyết toán xây dựng, lập bản báo cáo cuối có chữ ký trưởng ban và người giữ quỹ.
  2. Gửi báo cáo cho các chi. Mỗi trưởng chi nhận một bản, dán một bản ở nhà thờ, gửi bản chụp vào nhóm chung.
  3. Trả đồ mượn và cảm ơn. Trả bàn ghế, bạt, loa; đến nhà các hộ đã cho mượn nhà vệ sinh, chỗ để xe để cảm ơn.
  4. Lưu hồ sơ công trình. Bản vẽ, hợp đồng với thợ, ảnh trước và sau, sổ công đức gói chung một hộp, cất cùng gia phả.
  5. Chốt người trông coi nhà thờ. Ai giữ chìa khoá, ai quét dọn hằng tháng, ghi vào biên bản họp ban.

Mẫu dòng cuối biên bản quyết toán: "Tổng thu cho công trình và lễ khánh thành: [số]. Tổng chi: [số]. Số dư: [số], giao anh Nguyễn Văn Hoà giữ, đưa vào quỹ họ. Biên bản lập thành năm bản, mỗi chi giữ một bản, một bản lưu ở nhà thờ."

Khi trong họ còn ý kiến khác về công trình

Có chi chưa đồng ý với kiểu dáng hoặc vị trí. Trước lễ khánh thành nên có một buổi họp các trưởng chi để nghe hết ý kiến còn lại, ghi vào biên bản. Không giải quyết được ngay thì ghi rõ "sẽ bàn tiếp sau lễ", để ngày lễ không thành nơi tranh luận.

Có người cho rằng thu chi chưa rõ. Đây là lý do bảng thu chi cần dán ở nhà thờ ít nhất một tuần trước lễ, kèm tên người giữ sổ để ai thắc mắc thì hỏi trực tiếp. Giải thích xong trước ngày lễ thì buổi lễ mới yên.

Có nhà không về dự vì giận chuyện cũ. Trưởng họ hoặc một người được cả hai bên nể nên đến tận nhà mời, nói rõ rằng nhà thờ là của cả họ, không của riêng ai. Không cần đòi họ phải đồng ý mọi chuyện, chỉ mời về thắp hương tổ.

Câu nên nói trong buổi lễ. "Công trình này có nhiều ý kiến khác nhau trong quá trình làm, ban xây dựng ghi nhận hết và cảm ơn mọi góp ý. Hôm nay con cháu về đây trước hết là để báo với tổ tiên nhà thờ đã xong." Câu ấy thừa nhận có khác biệt mà không mở lại tranh luận.

Câu hỏi thường gặp

Có cần làm lễ khánh thành nếu chỉ sửa nhỏ nhà thờ họ không?

Không nhất thiết. Sửa nhỏ như thay vài viên ngói, quét vôi lại thường chỉ cần trưởng họ thắp hương báo tổ khi xong việc. Lễ khánh thành dành cho công trình lớn, xây mới hoặc trùng tu nhiều hạng mục.

Có nên mời đại diện chính quyền địa phương đến dự không?

Tuỳ nếp mỗi nơi. Nhiều họ mời đại diện thôn xóm như một phép lịch sự với làng. Nếu nhà thờ có liên quan đến việc xin phép xây dựng hay đất đai, ban tổ chức nên hỏi UBND cấp xã về các thủ tục còn lại trước khi làm lễ.

Con cháu không góp được tiền có ngại về dự lễ không?

Đó là lý do nhiều họ không đọc to từng khoản góp và ghi cả công sức vào sổ công đức. Ban tổ chức nên nói rõ trong lời mời rằng mọi con cháu đều được mong về, góp gì cũng là góp.

Ai giữ sổ công đức sau lễ khánh thành?

Thường là người giữ quỹ họ hoặc trưởng họ, cất cùng gia phả ở nhà thờ. Nên chụp lại toàn bộ sổ và gửi bản chụp cho các trưởng chi, phòng khi sổ gốc bị hỏng hoặc thất lạc.

Nên làm lễ khánh thành bao lâu sau khi xây xong?

Nhiều họ chờ một đến hai tháng sau khi hoàn thành để dọn dẹp, lát sân, làm cổng và để công trình khô hẳn. Thời điểm cụ thể do họ bàn, thường gắn với dịp con cháu về được đông.

Có nên mời thợ xây đến dự lễ khánh thành không?

Nên mời, nhất là người thợ cả. Họ là người hiểu nhà thờ nhất, và được mời đến thắp hương, được cảm ơn trước cả họ là cách ghi nhận công sức mà nhiều thợ rất quý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138