TonKinh.comTôn Kính
Dạy con cháu nhớ cội nguồn

Đưa con về thăm nhà thờ họ lần đầu: kể gì trên đường, chỉ gì trong nhà, việc cho con

Chọn dịp, báo người trông nhà thờ, năm chuyện kể trên đường, đi một vòng nhà thờ họ cùng con, phép tắc dạy trước, việc con làm được và trang ghi sau chuyến về.

A boy in a white shirt sweeps fallen leaves in the stone courtyard of an old tiled-roof ancestral hall while an elder watches from the steps, wide shot, early morning mist

Lần đầu đưa con về nhà thờ họ, bạn nên chọn một dịp vắng hơn ngày giỗ tổ, báo trước người trông nhà thờ, kể cho con vài chuyện trên đường, đi một vòng cùng con chỉ từng chỗ, và giao cho con một việc nhỏ như quét sân hay ghi tên vào sổ khách. Một lần thăm yên tĩnh, có người giải thích, giúp con hiểu nhà thờ họ là nơi của cả dòng họ chứ không chỉ là một ngôi nhà cũ có nhiều hương khói.

Bài này dành cho cha mẹ ở thành phố lâu năm, nay muốn con biết nơi gốc của họ mình. Phần dưới có chuyện nên kể trên đường, bảng các chỗ trong nhà thờ họ và điều nên nói với con ở mỗi chỗ, phép tắc dạy trước, câu chào các cụ, việc vừa sức cho con và một trang ghi chép sau chuyến về.

Chọn dịp và báo trước với người trông nhà thờ

Ngày giỗ tổ, ngày họp họ hay Tết là lúc nhà thờ họ đông nhất, vui nhất, nhưng cũng là lúc người lớn bận nhất và trẻ dễ bị lạc giữa đám đông. Với lần đầu, nhiều gia đình chọn một ngày thường, một dịp về quê ăn cưới hay nghỉ hè, khi nhà thờ vắng và có người rảnh để dẫn con đi xem. Lần sau mới đưa con về dịp lễ, lúc ấy con đã quen nơi chốn.

Gọi trước cho ông trưởng họ hoặc người được giao trông nhà thờ. Nhiều nhà thờ họ khoá cửa ngày thường, chìa khoá do một người trong họ giữ. Nói rõ: "Thưa chú, cháu là con ông Ba ở chi hai, cuối tuần này cháu đưa con về thăm nhà thờ, nhờ chú mở cửa giúp và kể cho cháu bé nghe một chút về các cụ." Lời nhờ như vậy vừa lễ phép vừa cho người trông nhà thờ biết bạn thuộc chi nào, đời nào.

Nên mang một chút quà cho người mở cửa và hỏi trước có cần góp gì vào việc hương khói không, theo nếp của họ. Đừng tự ý mang lễ vật lớn nếu chưa hỏi; mỗi họ có cách riêng và có nơi chỉ nhận lễ vào ngày nhất định. Nếu bạn không rõ mình thuộc chi nào, đời thứ mấy, đây là lúc hỏi bố mẹ hoặc ông bà trước khi về để khỏi lúng túng.

Năm chuyện kể cho con trên đường về

Quãng đường về quê là lúc con ngồi yên, dễ nghe chuyện. Chọn vài chuyện dưới đây, kể ngắn, có hình ảnh.

  • Chuyện nhà thờ họ là gì. "Nhà thờ họ là ngôi nhà chung của tất cả những người mang họ mình ở làng, từ các cụ ngày xưa tới con bây giờ. Ở đó có tên các cụ, ngày giỗ tổ cả họ về đó."
  • Chuyện cụ tổ. Nếu họ có truyền lại chuyện người đầu tiên đến lập nghiệp, kể cho con nghe: cụ từ đâu tới, làm nghề gì, mở đất ra sao. Nói rõ phần nào là chuyện truyền miệng.
  • Chuyện nhà mình ở chi nào. "Họ mình có ba chi, nhà mình thuộc chi hai. Ông nội là con thứ của cụ, cụ là con trưởng của chi." Với trẻ lớn, vẽ nhanh lên giấy.
  • Chuyện bố mẹ hồi nhỏ ở đó. Bố từng quét sân nhà thờ ngày Tết, từng trèo cây nhãn bị bác mắng. Chuyện của bố mẹ làm nơi xa lạ thành nơi quen.
  • Chuyện con sẽ gặp ai. Tên ông trưởng họ, các bà các bác, các anh chị cùng lứa. Biết trước tên, con chào được ngay khi tới.

Không cần kể hết năm chuyện trong một chuyến. Hai ba chuyện là đủ, để dành chuyện còn lại cho lần sau, con sẽ có điều để mong.

Đi một vòng nhà thờ họ cùng con: chỉ gì, nói gì

Nhà thờ họ mỗi nơi một kiểu, nhưng thường có những phần dưới đây. Đi chậm, dừng ở từng chỗ, để con hỏi.

ChỗĐiều nên kể cho conLưu ý
Cổng và sânSân là chỗ cả họ đứng khi làm lễ, trẻ con ngày xưa chơi ở đâyCho con chạy ở sân, không chạy trong nhà
Gian giữa, ban thờ tổNơi thờ cụ tổ và các đời đầu của họĐứng xa một chút, chắp tay chào
Các gian bênNhiều họ thờ các chi hoặc các đời sau ở gian bênHỏi người trông nhà thờ chi mình ở đâu
Những tấm gỗ khắc chữ treo caoLời người xưa dặn con cháu, nhờ người hiểu chữ Hán đọc nghĩaKhông bắt con đọc, chỉ cần biết ý
Bia hoặc bảng ghi công đứcTên những người đã góp công góp của xây nhà thờTìm tên ông bà, cụ nhà mình nếu có
Tủ hoặc hòm giữ gia phảCuốn sổ ghi tên các đời, có tên ông bà, bố mẹ, có khi có cả conChỉ xem khi người giữ đồng ý
Cây cổ thụ, giếng, aoCây do cụ nào trồng, giếng có từ thời nàoChuyện truyền miệng, nói rõ là nghe kể

Nếu người trông nhà thờ đồng ý cho xem gia phả, chỉ cho con dòng có tên ông nội hay tên bố. Đó thường là khoảnh khắc trẻ nhớ nhất sau chuyến về.

Phép tắc trong nhà thờ họ nên dạy con trước khi vào

Bỏ dép, đi nhẹ, nói khẽ. Giải thích lý do: "Đây là nhà của cả họ, mình vào như vào nhà người lớn tuổi." Trẻ dễ chấp nhận khi hiểu đây là phép lịch sự chứ không phải điều cấm kỵ.

Không sờ vào đồ trên ban thờ. Bát hương, đèn, đồ đồng thường đã cũ, có khi rất quý, lại có lửa. Con muốn xem gần thì nhờ người lớn cầm cho xem.

Không trèo lên bệ, lên tảng đá trước gian thờ. Ở nhiều nơi có bậc thềm, sập gỗ, bàn lễ thấp ngang tầm trẻ. Dặn trước để con không tưởng đó là chỗ ngồi chơi.

Chào trước khi vào, chào khi ra. Chắp tay cúi đầu về phía gian giữa. Trẻ nhỏ chỉ cần làm theo bố mẹ, không cần thắp hương nếu chưa muốn.

Hỏi trước khi chụp ảnh. Có họ không muốn chụp gian thờ chính hay gia phả. Hỏi người trông nhà thờ một câu, rồi dạy con thói quen ấy.

Ăn uống ở gian khách, không mang vào gian thờ. Trẻ hay cầm bánh kẹo đi khắp nơi. Dặn con ăn xong ở gian khách hoặc ngoài sân rồi mới vào, và mang rác về đúng chỗ. Một vỏ kẹo rơi dưới ban thờ có khi được người trong họ nhắc lại lâu hơn mọi lời khen.

Gặp các cụ trong họ: chào thế nào cho đúng

Ở quê, nhiều người cùng họ có vai vế cao dù tuổi không cao hơn bố mẹ bao nhiêu. Một người đàn ông bốn mươi tuổi có thể là "ông" của con vì thuộc đời trên. Điều này dễ làm trẻ thành phố bối rối. Trước khi gặp, bạn hỏi người trong họ cách gọi rồi nói nhỏ với con: "Đây là ông Tư, con chào ông Tư nhé." Con không cần hiểu ngay vì sao, chỉ cần chào đúng.

Câu chào mẫu cho trẻ: "Con chào ông ạ. Con là Minh, con của bố Hùng, cháu nội ông Ba ạ." Câu này cho người lớn biết ngay con thuộc nhánh nào, và thường làm các cụ rất vui. Tập với con vài lần trên đường. Với trẻ quá nhỏ, chỉ cần "con chào ông ạ" kèm khoanh tay.

Các cụ có thể hỏi con nhiều câu, xoa đầu, cho quà, kể chuyện dài. Dặn con nhận quà bằng hai tay và nói cảm ơn. Nếu con ngại không nói, bạn nói thay một câu và để con khoanh tay. Đừng xin lỗi kiểu "cháu nó thành phố không biết gì", vì con nghe thấy và các cụ cũng không cần lời ấy; một đứa trẻ ngại người lạ là chuyện bình thường ở mọi nơi.

Việc cho con làm trong buổi thăm

Trẻ có việc làm thì thấy mình thuộc về nơi đó. Chọn một hai việc dưới đây, hỏi trước người trông nhà thờ việc nào được phép.

  1. Quét sân hoặc nhặt lá cùng bố mẹ. Việc đơn giản nhất và cũng là việc con cháu trong họ vẫn làm trước mỗi kỳ lễ.
  2. Lau bàn ghế ở gian khách, không lau đồ trên ban thờ.
  3. Tưới cây trong sân nếu có chậu cây, cây cảnh.
  4. Ghi tên vào sổ khách nếu nhà thờ có sổ: "Ngày… cháu Nguyễn Minh, chín tuổi, chi hai, về thăm nhà thờ cùng bố mẹ." Với trẻ chưa biết viết, bố mẹ viết và con ký tên bằng một hình vẽ.
  5. Chụp một tấm ảnh cả nhà trước cổng hoặc ở sân. Năm sau về chụp đúng chỗ ấy để thấy con lớn lên.
  6. Thắp một nén hương cùng bố mẹ nếu con đã đủ lớn và muốn. Người lớn cầm tay con, cắm hương vào bát chung ở gian giữa, rồi đứng lùi lại chắp tay. Con không muốn thì chỉ cần đứng chào.

Trước khi về, nhắc con chào và cảm ơn người đã mở cửa. Một câu cảm ơn của trẻ con thường được nhắc lại trong họ lâu hơn món quà bạn mang theo.

Sau chuyến về: một trang ghi để con giữ

Trên xe về, hoặc tối hôm đó, cùng con viết một trang. Mẫu dưới đây cho con điền:

  • Ngày về nhà thờ họ: ………
  • Nhà thờ họ ở: ……… (thôn, xã)
  • Người dẫn con đi xem: ………
  • Ba thứ con nhớ nhất: ………
  • Tên một cụ con nghe kể hôm nay: ………
  • Điều con muốn hỏi thêm lần sau: ………
  • Ảnh dán ở đây.

Giữ các trang này trong một tệp. Sau vài lần về, con có một cuốn sổ nhỏ về nơi gốc của mình, viết bằng chính tay con. Dòng "điều muốn hỏi thêm" là lý do để lần sau con háo hức về.

Điền mẫu cho hợp nhà mình: trẻ năm sáu tuổi thì bố mẹ hỏi, con trả lời, bố mẹ ghi và con vẽ một hình nhỏ thay cho dòng "ba thứ nhớ nhất"; trẻ từ chín tuổi tự viết cả trang. Nếu họ có nhiều nhà thờ chi, ghi rõ con đã thăm nhà thờ chi nào hay nhà thờ đại tôn. Gửi một bản chụp trang ghi cho ông trưởng họ hoặc người đã dẫn con đi xem; các cụ thường rất quý những dòng chữ của cháu nhỏ và có khi kể thêm điều con còn thắc mắc.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì nên đưa về nhà thờ họ?

Tuổi nào cũng đưa về được, nhưng từ năm sáu tuổi trở lên con mới bắt đầu nhớ và hiểu. Với trẻ nhỏ hơn, chuyến về chủ yếu để họ hàng biết mặt cháu, việc giải thích để dành cho những lần sau.

Con gái có được vào nhà thờ họ không?

Ở phần lớn các họ hiện nay, con gái, con dâu đều vào nhà thờ họ bình thường, dự lễ và thăm viếng. Một số nơi còn giữ nếp riêng ở vài nghi lễ; bạn hỏi người trong họ trước để biết, và giải thích cho con một cách nhẹ nhàng.

Không biết mình thuộc chi nào, đời nào thì làm sao?

Hỏi bố mẹ, ông bà còn sống, hoặc gọi cho ông trưởng họ và nói tên ông nội, cụ nội. Người giữ gia phả thường tra ra rất nhanh. Ghi lại thông tin đó vào sổ gia đình để con cháu sau không phải hỏi lại.

Con sợ không khí trong nhà thờ họ thì làm gì?

Đừng ép con vào gian thờ. Cho con chơi ở sân, ngồi ở gian khách, nhìn từ cửa. Lần sau con quen nơi chốn sẽ tự vào. Nhà thờ họ thường tối và có mùi hương lạ, trẻ e ngại lúc đầu là bình thường.

Có cần mang lễ vật khi đưa con về thăm nhà thờ họ không?

Tuỳ nếp của từng họ. Bạn hỏi trước người trông nhà thờ. Nhiều nơi chỉ cần một nén hương và chút lòng thành, có nơi có hòm công đức để con cháu góp. Không cần mang lễ vật lớn trong một chuyến thăm ngày thường.

Ở xa không về được thì cho con biết nhà thờ họ bằng cách nào?

Nhờ người ở quê gọi video đi một vòng nhà thờ, hoặc gửi ảnh từng gian. Bạn kể cho con theo các ảnh ấy và hẹn một chuyến về. Thấy trước qua ảnh, lần đầu về con sẽ nhận ra và thấy gần gũi hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138