TonKinh.comTôn Kính
Nhà thờ họ và từ đường

Nội quy nhà thờ họ: mẫu quy ước giữ chìa khoá, mượn sân, đón khách tham quan

Mẫu quy ước sử dụng nhà thờ họ tự soạn: ai giữ chìa khoá, mượn sân làm việc cưới việc hiếu, đón khách, ăn mặc, chụp ảnh, cách thông qua và sửa đổi.

A group of Vietnamese villagers of mixed ages raise hands to vote during a meeting on mats inside a family hall, viewed from the back row, warm interior light, earthy tones

Nội quy nhà thờ họ, hay quy ước sử dụng nhà thờ, là vài điều được cả họ thống nhất và ghi thành văn: ai giữ chìa khoá, khi nào mở cửa, con cháu mượn sân cho việc riêng thế nào, khách ngoài họ đến thăm ra sao, và ai có quyền sửa quy ước. Một bản quy ước tốt ngắn, dễ hiểu, treo được ở hiên, không biến nhà thờ thành nơi cấm đoán.

Phần lớn các họ chỉ nghĩ đến quy ước sau một lần va chạm: nhà này mượn sân làm cỗ cưới để lại bừa bộn, có đoàn khách vào chụp ảnh không hỏi ai, người giữ chìa khoá đi vắng đúng hôm con cháu ở xa về. Bài này đưa ra những mục nên có, một mẫu quy ước tự soạn cho họ Nguyễn giả định, cách lấy ý kiến và thông qua, và những lỗi làm quy ước thành tờ giấy không ai đọc.

Vì sao cần quy ước thành văn

Mỗi dòng họ đều có lệ, nhưng lệ phần lớn nằm trong đầu những người lớn tuổi. Khi người giữ lệ còn khoẻ, mọi việc trôi chảy vì ai cũng hỏi ông. Đến lúc ông không còn, mỗi người nhớ một kiểu, và câu "ngày xưa ông bảo thế" bắt đầu được dùng cho những ý trái ngược nhau.

Quy ước thành văn giúp ba việc. Thứ nhất, người mới, như dâu rể, con cháu lớn lên ở xa, biết mình được làm gì mà không phải ngại hỏi. Thứ hai, người trông coi có căn cứ để từ chối nhẹ nhàng những đề nghị không phù hợp, không phải tự mình làm người xấu. Thứ ba, khi có va chạm, cả họ nhìn vào cùng một tờ giấy thay vì tranh cãi về trí nhớ.

Quy ước của dòng họ là thoả thuận nội bộ dựa trên sự tự nguyện, không phải văn bản có sức ép pháp lý. Vì vậy nó chỉ có hiệu lực khi được bàn công khai và đa số người trong họ thấy hợp lý. Một bản do trưởng họ tự viết rồi dán lên tường, dù nội dung đúng, thường không được giữ lâu.

Những mục nên có trong quy ước nhà thờ họ

Không cần đủ hết; chọn những mục họ bạn thật sự cần, càng ngắn càng dễ nhớ.

  • Mục đích sử dụng: nhà thờ là nơi thờ chung, dùng cho các việc của họ.
  • Chìa khoá và giờ mở cửa: ai giữ, bộ dự phòng ở đâu, liên hệ ai khi muốn vào.
  • Con cháu trong họ đến thắp hương: mọi người trong họ, kể cả con gái, dâu, rể, cháu ngoại đều được đón.
  • Mượn nhà thờ, mượn sân cho việc riêng: việc nào được, hỏi ai, trả lại thế nào.
  • Khách ngoài họ: báo trước, có người trong họ đi cùng, chụp ảnh thế nào.
  • Giữ gìn chung: không hút thuốc trong gian thờ, không mang đồ thờ ra khỏi nhà khi chưa được phép.
  • Quỹ và đóng góp: dẫn sang quy chế quỹ nếu có.
  • Sửa đổi quy ước: ai đề xuất, thông qua ở đâu.

Tránh đưa vào quy ước những điều mang tính phán xét cá nhân hoặc đối xử khác nhau giữa con trai và con gái, giữa người ở gần và người ở xa. Những điều đó sớm muộn sẽ khiến một nhóm người trong họ thấy mình không thuộc về nơi này.

Mẫu quy ước sử dụng nhà thờ họ

Mẫu tự soạn cho họ Nguyễn giả định ở một làng ven sông, ngắn đủ để treo ở hiên. Bạn thay tên, thay chi tiết cho hợp họ mình.

  1. Nhà thờ họ Nguyễn là nơi thờ tổ tiên chung của các chi trong họ. Mọi con cháu trong họ, kể cả dâu, rể, cháu ngoại, đều được đón về thắp hương.
  2. Chìa khoá chính do gia đình anh Nguyễn Văn Bình, người trông coi, giữ; bộ dự phòng do trưởng họ ông Nguyễn Văn An giữ. Muốn vào ngoài giờ mở cửa, xin báo trước một ngày.
  3. Ngày thường cửa mở buổi sáng; mùng một, rằm, Tết và ngày giỗ tổ mở cả ngày.
  4. Gia đình trong họ muốn mượn sân hoặc gian bên để làm việc cưới, việc hiếu, mừng thọ, xin báo trưởng họ trước ít nhất một tuần; tự dọn dẹp, trả lại như cũ; góp một phần chi phí điện nước theo mức họp họ định.
  5. Khách ngoài họ đến thăm xin báo trước, có người trong họ đi cùng. Chụp ảnh ngoài sân và hiên được tự do; chụp trong gian thờ xin hỏi người trông coi.
  6. Không hút thuốc, không uống rượu trong gian thờ; không mang đồ thờ, gia phả ra khỏi nhà thờ khi chưa có ý kiến trưởng họ.
  7. Quy ước này được thông qua tại buổi họp họ ngày…; mọi đề nghị sửa đổi đưa ra tại buổi họp họ hằng năm.

Áp mẫu vào họ bạn thế nào: giờ mở cửa và thời gian báo trước tuỳ người trông coi có thể lo được bao nhiêu. Đừng đặt những điều họ không làm nổi, như "mở cửa cả ngày" khi người trông coi còn đi làm đồng.

Mượn nhà thờ họ cho việc riêng: việc nào thường được, cần lưu ý gì

Cách các họ xử lý rất khác nhau; bảng dưới đây ghi những lựa chọn phổ biến để họ bạn bàn.

ViệcThường thấy ở nhiều họCần thống nhất trước
Lễ báo cưới, đón dâu ghé thắp hươngĐược, không cần mượn sân lâuBáo người trông coi để mở cửa
Làm cỗ cưới ở sân nhà thờTuỳ họ; nhiều họ cho phép nếu nhà chậtThời gian dựng rạp, dọn dẹp, góp chi phí
Việc hiếu, đặt linh cữuRất khác nhau giữa các họ và vùngBàn kỹ trong họ, ghi rõ trong quy ước
Mừng thọ cho người trong họThường được, có khi kết hợp dịp chung của họLịch không trùng việc chung
Sinh hoạt của người ngoài họ, của thônThường cần họp họ quyếtMục đích, thời gian, người chịu trách nhiệm

Điều hay gây khó chịu nhất không phải là việc được mượn hay không, mà là cách trả lại. Ghi trong quy ước rằng gia đình mượn phải dọn sạch, trả lại vị trí đồ đạc, và người trông coi kiểm lại cùng gia đình trước khi giao chìa khoá. Một câu như vậy tránh được rất nhiều lời ra tiếng vào.

Đón khách tham quan và người ngoài họ

Báo trước, có người đi cùng. Khách có thể là nhà nghiên cứu, sinh viên học kiến trúc, đoàn du lịch của xã, hay bạn bè con cháu. Có người trong họ đi cùng vừa là phép lịch sự vừa giúp khách hiểu đúng.

Một đoạn giới thiệu ngắn. Họ nên thống nhất vài câu giới thiệu để ai đón khách cũng nói giống nhau. Ví dụ: "Nhà thờ họ Nguyễn dựng từ đời cụ tổ thứ năm, sửa lớn hai lần. Gian giữa thờ cụ thuỷ tổ, hai gian bên thờ các đời. Họ hiện có bốn chi, phần lớn con cháu sống quanh làng và ở các thành phố."

Chụp ảnh. Phần lớn các họ cho chụp ngoài sân và hiên tự do, trong gian thờ thì hỏi trước. Nếu khách định đăng ảnh hay viết bài, xin họ ghi rõ là ảnh nhà thờ họ của một dòng họ đang sử dụng, không gắn những lời đồn về linh ứng.

Góp công đức. Không đặt yêu cầu khách phải góp. Hòm công đức đặt ở chỗ dễ thấy là đủ; người muốn góp tự góp, và vẫn được ghi sổ như mọi khoản khác.

Lấy ý kiến và thông qua quy ước

Một quy ước được thông qua đúng cách sẽ sống lâu hơn nhiều so với bản viết hay mà không ai được hỏi.

  1. Ban liên lạc hoặc vài người được cử soạn bản dự thảo ngắn, dựa trên những việc thực tế đã xảy ra.
  2. Gửi dự thảo cho trưởng các chi và nhóm liên lạc của họ, xin góp ý trong khoảng một tháng.
  3. Tổng hợp góp ý, sửa, ghi lại những điểm còn tranh luận.
  4. Đọc bản sửa trong buổi họp họ, biểu quyết từng điểm còn tranh luận, rồi biểu quyết cả bản.
  5. Lập biên bản thông qua, in và treo bản quy ước ở hiên, lưu bản gốc trong sổ của họ, gửi ảnh vào nhóm liên lạc.
  6. Mỗi năm, trong buổi họp họ, hỏi xem có điểm nào cần sửa; ghi lại lần sửa và ngày sửa ở cuối bản.

Câu mở lời nên dùng khi đưa dự thảo: "Bản này không phải để cấm ai, mà để những việc lâu nay ông bà vẫn làm theo lệ được ghi lại cho con cháu đời sau biết. Ai thấy chỗ nào chưa hợp, xin cứ góp, họ sẽ sửa."

Khi có va chạm: dùng quy ước thế nào cho êm

Quy ước không để phạt ai mà để có chỗ tựa khi cần nói một câu khó. Ví dụ, một gia đình mượn sân làm cỗ, dọn xong còn để lại rác và bàn ghế lộn xộn. Người trông coi không cần trách, chỉ cần nhắn: "Theo quy ước họ mình đã thống nhất, nhà mượn sân dọn và trả lại như cũ rồi mới giao chìa khoá. Cháu nhờ anh chị cho người sang dọn nốt giúp, sáng mai cháu cùng kiểm lại."

Nếu va chạm lớn hơn, như hai gia đình cùng muốn mượn nhà thờ trong một ngày, hoặc có người mang đồ thờ đi mà không hỏi, thì việc của người trông coi là báo trưởng họ, không tự xử. Trưởng họ mời các bên nói chuyện, đối chiếu với quy ước, và nếu quy ước chưa nói tới tình huống này thì ghi lại để đưa vào lần sửa tới.

Sau mỗi va chạm, đừng để nó thành chuyện kể đi kể lại. Một dòng ghi trong sổ việc họ về điều đã xảy ra và cách đã giải quyết là đủ.

Lỗi khiến quy ước thành tờ giấy không ai đọc

Quá dài. Ba bốn trang chữ nhỏ treo ở hiên thì không ai đọc. Giữ bản treo trong một trang; các quy chế chi tiết như quỹ, khuyến học để sổ riêng.

Giọng ra lệnh. Những câu "nghiêm cấm", "tuyệt đối không", "ai vi phạm sẽ bị" làm người đọc thấy mình bị nghi ngờ. Viết bằng giọng mời và nhờ, như "xin", "mong", vẫn đủ rõ ràng.

Không có ai giữ cho quy ước được thực hiện. Quy ước cần một người được giao nhắc nhở nhẹ nhàng, thường là người trông coi, và người ấy phải được trưởng họ đứng sau.

Không bao giờ sửa. Hoàn cảnh thay đổi: con cháu đi xa nhiều hơn, có nhóm nhắn tin chung, nhà thờ vừa sửa xong. Quy ước không sửa theo sẽ dần lạc hậu và bị bỏ qua.

Áp dụng không đều. Quy ước nhắc nhở con cháu chi này nhưng làm ngơ với gia đình trưởng họ thì chỉ một lần là đủ để mất uy tín. Điều đã ghi phải áp cho mọi người như nhau.

Câu hỏi thường gặp

Quy ước dòng họ có giá trị pháp lý không?

Quy ước dòng họ là thoả thuận nội bộ dựa trên sự tự nguyện của người trong họ, không thay thế quy định của pháp luật. Nó có tác dụng khi được bàn công khai và đa số người trong họ đồng thuận.

Ai có quyền soạn và sửa nội quy nhà thờ họ?

Thường ban liên lạc hoặc vài người được họ cử soạn dự thảo, rồi đưa ra họp họ biểu quyết. Việc sửa đổi cũng nên đi qua buổi họp họ để mọi người cùng biết.

Con cháu mượn sân nhà thờ họ làm cỗ cưới có được không?

Tuỳ quy ước từng họ. Nhiều họ cho phép khi nhà riêng chật, với điều kiện báo trước, tự dọn dẹp và góp chi phí điện nước theo mức đã định trong buổi họp họ.

Người ngoài họ có được vào thăm nhà thờ họ không?

Phần lớn các họ đón khách nếu được báo trước và có người trong họ đi cùng. Chụp ảnh ngoài sân thường tự do, trong gian thờ nên hỏi người trông coi.

Nội quy nhà thờ họ nên dài bao nhiêu?

Bản treo ở hiên nên gọn trong một trang, khoảng sáu đến mười điều. Các quy chế chi tiết như quỹ họ, khuyến học nên để thành văn bản riêng trong sổ của họ.

Có nên ghi điều phạt vào quy ước dòng họ không?

Nhiều họ không ghi điều phạt mà chỉ ghi điều nên làm và cách xử lý khi có va chạm, như mời họp để bàn. Giọng mời và nhờ giúp quy ước được tôn trọng lâu hơn giọng răn đe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138