TonKinh.comTôn Kính
Mộ phần và nghĩa trang

Khu mộ dòng họ: sắp xếp theo đời, quản lý chung và giữ hoà khí giữa các chi

Cách các dòng họ lập và giữ khu mộ chung: hỏi đất trước, xếp mộ theo đời và chi, lập sổ mộ phần, giao người quản lý, quỹ chăm sóc và lỗi làm rạn tình họ.

Several Vietnamese family members of different ages carry baskets and hoes along neat rows of matching grey tombs on a green hillside at sunrise, high wide angle

Khu mộ dòng họ là nơi các ngôi mộ trong họ được đặt cùng một chỗ, thường xếp theo đời và theo chi, do họ cử người trông nom và có quỹ chung để chăm sóc. Nhiều họ hình thành khu mộ qua nhiều thế hệ; nhiều họ khác lập mới khi quy tập các mộ rải rác hoặc khi phải di dời vì giải toả.

Một khu mộ ngay ngắn giúp con cháu đứng trước là hiểu được thứ bậc trong họ, nhưng cũng dễ thành nơi phát sinh chuyện nếu không thống nhất từ đầu: ai được đặt ở đâu, ai giữ sổ, tiền chăm sóc lấy từ đâu. Bài này đi qua việc hỏi đất, cách xếp mộ, sổ mộ phần, người quản lý, quỹ chung, kèm mẫu biên bản họp họ và các lỗi hay gặp.

Trước khi lập hoặc mở rộng khu mộ: hỏi đất cho chắc

Đây là bước nhiều họ làm sau cùng, trong khi nên làm đầu tiên. Quy định về chôn cất ngoài nghĩa trang đã quy hoạch ở nhiều tỉnh ngày càng chặt.

  1. Xác định khu đất đang thuộc loại gì: đất nghĩa trang được quy hoạch, đất của dòng họ có giấy tờ, đất vườn của một hộ, hay đất công của làng.
  2. Hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã xem khu đất có được tiếp tục an táng, có nằm trong quy hoạch nào sắp tới không. Mang theo sơ đồ khu đất và giấy tờ nếu có.
  3. Nếu khu mộ nằm trong nghĩa trang làng, hỏi trưởng thôn và người trông coi về phần diện tích họ đang dùng, có được mở rộng không.
  4. Nếu đất đứng tên một người trong họ, họp họ thống nhất bằng văn bản về việc dùng đất làm khu mộ chung, tránh tranh chấp khi người đứng tên mất hoặc con cháu bán đất.
  5. Ghi lại kết quả hỏi, tên người trả lời, ngày hỏi, cất cùng sổ mộ phần.

Quy định chung về nghĩa trang có trong nghị định của Chính phủ về xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hoả táng năm 2016; mỗi tỉnh có quy định chi tiết riêng. Nếu khu đất không được phép an táng mới, họ vẫn có thể giữ các mộ đang có và chọn một khu trong nghĩa trang tập trung làm nơi an táng cho các đời sau.

Các cách xếp mộ thường gặp trong khu mộ họ

Không có cách xếp nào là chuẩn duy nhất. Nhiều họ kết hợp: mộ tổ ở vị trí trang trọng, các đời sau xếp theo chi.

Cách xếpMô tảHợp vớiCần lưu ý
Theo đờiMỗi hàng là một đời, đời trên ở hàng trên hoặc hàng trongHọ nhỏ, ít chiĐời sau đông người, hàng dài ra, phải chừa chỗ từ đầu
Theo chiMỗi chi một khu, trong khu xếp theo đờiHọ lớn, nhiều chiCác chi phát triển không đều, khu này kín khu kia trống
Vợ chồng cạnh nhauMộ hai người liền kề hoặc chung một nềnHầu hết các họGiữ chỗ cho người còn sống
Mộ tổ ở giữa hoặc đầu khuMộ cụ thuỷ tổ hoặc các cụ đời đầu ở vị trí trang trọngHọ quy tập lại các mộ đời đầuThống nhất trước vì đây là chỗ hay tranh luận
Khu riêng cho mộ chưa rõ tênCác mộ quy tập không còn bia đặt một hàng riêngHọ vừa di dời, quy tậpGhi chú trong sổ để tiếp tục tìm hiểu

Khi vẽ sơ đồ, chừa lối đi đủ rộng cho người già và cho việc khiêng vật liệu khi sửa mộ, chừa chỗ cho ít nhất một hai đời sau. Sơ đồ nên được họp họ thông qua và in ra treo ở nhà thờ họ hoặc giao người giữ sổ.

Mẫu sổ mộ phần của khu mộ họ

Sổ mộ phần là cuốn sổ riêng, hoặc một phần trong gia phả, ghi từng ngôi mộ trong khu. Mỗi ngôi một mục như mẫu dưới đây; tên là giả định.

  • Số mộ: A3 (hàng A, mộ thứ ba từ trái, nhìn từ lối vào).
  • Người nằm: cụ ông Nguyễn Văn Bình, đời thứ năm, chi hai.
  • Năm sinh – năm mất: 1931 – 2003; ngày mất âm lịch: 5 tháng Chạp.
  • Quá trình: hung táng tại bãi ven sông năm 2003; cải táng về khu mộ họ năm 2007; nâng nền và làm bia mới năm 2026.
  • Người đại diện chăm lo: ông Nguyễn Văn An (con trưởng).
  • Ghi chú: bia cũ khắc chữ Hán, đã chụp ảnh và nhờ dịch, lưu tại nhà thờ họ.

Điền cho họ mình: đánh số mộ theo sơ đồ đã thông qua, không theo cách gọi miệng. Sổ nên có hai bản, một bản giấy để ở nhà thờ họ hoặc nhà trưởng họ, một bản chụp hoặc gõ lại gửi các chi. Lỗi hay gặp là sổ chỉ do một người giữ trong đầu; khi người đó mất, cả khu mộ thành câu đố.

Ai quản lý và quỹ chăm sóc lấy từ đâu

Cử người, không mặc định. Người quản lý khu mộ không nhất thiết là trưởng họ. Nên chọn người ở gần, còn sức, được các chi tin; có thể là con gái, con dâu hay cháu ngoại nếu họ đồng ý.

Giao rõ phần việc. Giữ sổ mộ phần, giữ liên lạc với xã và thôn, báo khi có mộ hỏng, điều phối việc chăm sóc chung trước các dịp lễ.

Quỹ chăm sóc tách khỏi quỹ giỗ họ. Nhiều họ để quỹ khu mộ riêng, thu theo suất đinh hoặc theo hộ, có người giữ quỹ khác người chi tiêu.

Báo cáo công khai mỗi năm. Dịp giỗ tổ hoặc họp họ cuối năm, đọc thu chi của quỹ khu mộ, kèm ảnh những việc đã làm.

Có người thay. Mỗi vị trí có một người thay đã biết việc, để khi người chính ốm hoặc đi xa, khu mộ không bị bỏ trống.

Có nhiệm kỳ. Nhiều họ giao việc quản lý khu mộ theo nhiệm kỳ vài năm, hết nhiệm kỳ họp họ xem lại. Người làm lâu năm được ghi nhận, người mới có cơ hội nhận việc, và không ai thấy việc chung bị một nhà nắm mãi.

Mẫu biên bản họp họ về khu mộ

Họp họ về khu mộ nên có biên bản, đọc lại cuối buổi và có chữ ký đại diện các chi. Mẫu dưới đây tự viết, tên họ và nơi chốn là giả định.

Biên bản họp họ Nguyễn ở làng ven sông về khu mộ chung. Ngày họp: … Có mặt: đại diện chi một, chi hai, chi ba; trưởng họ ông Nguyễn Văn Phúc chủ trì; anh Nguyễn Văn Tuấn ghi biên bản. Nội dung thống nhất: một, khu mộ ở đồi sau làng là khu mộ chung của cả họ; ông Phúc đã hỏi xã, khu này được giữ các mộ hiện có, việc an táng mới phải hỏi lại xã từng trường hợp. Hai, thông qua sơ đồ xếp mộ theo chi, mộ cụ thuỷ tổ ở đầu khu. Ba, cử ông Nguyễn Văn An quản lý khu mộ và giữ sổ mộ phần, chị Nguyễn Thị Lan làm người thay. Bốn, lập quỹ khu mộ, mỗi hộ góp theo năm, bà Nguyễn Thị Hạnh giữ quỹ, ông An đề xuất chi, báo cáo vào dịp giỗ tổ. Năm, mọi việc xây sửa mộ trong khu phải báo ông An trước, theo mẫu bia chung của họ.

Khi điền, ghi đúng tên khu đất theo giấy tờ và kết quả hỏi xã; nếu xã chưa trả lời thì ghi "đang chờ trả lời". Lỗi hay gặp là ghi "cả họ đồng ý" trong khi một chi vắng mặt; hãy ghi rõ chi nào vắng và sẽ hỏi lại ý chi đó bằng cách nào.

Khi một nhà muốn đưa mộ ra khỏi khu chung hoặc đưa mộ mới vào

Khu mộ họ không đứng yên. Có nhà muốn đưa mộ cha mẹ lên nghĩa trang gần nơi mình sống; có nhà ở xa lâu năm nay muốn đưa mộ ông bà về khu mộ họ. Cả hai đều là chuyện bình thường, nhưng cần đi qua người quản lý khu mộ và được họ biết, để sổ mộ phần và sơ đồ không bị lệch.

Với việc đưa mộ ra, nhà đó báo người quản lý và trưởng chi, nói lý do, hẹn ngày; người quản lý ghi vào sổ: mộ số mấy đã chuyển đi đâu, năm nào. Chỗ trống được đánh dấu là còn trống, hoặc giữ cho nhà đó nếu sau này muốn đưa về. Với việc đưa mộ vào, ngoài việc hỏi xã như mục đầu, cần họp chi để chọn vị trí theo sơ đồ.

Câu nên nói khi báo với họ: "Nhà cháu xin phép đưa mộ bố mẹ cháu lên gần chỗ các con ở cho tiện chăm. Cháu vẫn góp quỹ khu mộ như cũ và về giỗ tổ đầy đủ; trong sổ xin ghi rõ mộ đã chuyển để con cháu đời sau biết." Một lời báo trước như vậy giữ cho việc riêng của một nhà không thành chuyện của cả họ.

Lỗi hay gặp làm rạn tình họ quanh khu mộ

Chi đông người chiếm chỗ tốt trước. Khi không có sơ đồ từ đầu, chi nào có việc trước thì chọn chỗ đẹp, các chi sau thấy thiệt. Sơ đồ thông qua sớm tránh được chuyện này.

Một nhà xây mộ vượt hẳn các mộ khác. Mộ con cháu cao to hơn mộ các cụ đời trên dễ bị coi là thiếu lễ. Mẫu mộ, mẫu bia chung giữ cho khu mộ hài hoà.

Tiền quỹ không rõ ràng. Không công khai thu chi là nguyên nhân hàng đầu khiến các chi thôi góp. Ghi sổ và đọc mỗi năm.

Không hỏi đất từ đầu. Đặt mộ mới rồi mới biết khu đất không được an táng thêm, phải dời đi, vừa tốn kém vừa buồn lòng.

Gạt người ở xa ra ngoài. Con cháu ở xa vẫn là người trong họ. Gửi biên bản, ảnh, báo cáo quỹ cho họ đọc; nhiều người ở xa góp rất nhiều khi được biết rõ việc.

Nhắc chuyện cũ khi bàn việc mới. Họp về khu mộ mà lôi chuyện chia đất, chuyện giỗ năm nào ra là buổi họp đi lạc. Người chủ trì nên giữ cuộc bàn trong đúng việc đang bàn.

Câu hỏi thường gặp

Dòng họ có được tự lập khu mộ riêng không?

Tuỳ quy định của từng tỉnh và tình trạng khu đất. Nhiều nơi hạn chế an táng ngoài nghĩa trang đã quy hoạch, nên trưởng họ cần hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã trước khi lập hoặc mở rộng.

Khu mộ họ nên xếp theo đời hay theo chi?

Họ nhỏ thường xếp theo đời, họ lớn nhiều chi thường chia khu theo chi rồi xếp theo đời trong từng khu. Quan trọng là có sơ đồ được họp họ thông qua và chừa chỗ cho đời sau.

Ai nên giữ sổ mộ phần của họ?

Người ở gần khu mộ, cẩn thận và được các chi tin, có một người thay. Sổ nên có bản giấy ở nhà thờ họ và bản chụp gửi các chi.

Con gái đã đi lấy chồng có được an táng trong khu mộ họ mình không?

Mỗi họ một nếp; ngày càng nhiều họ để gia đình tự quyết theo ý nguyện người mất. Nên bàn trong họp họ và ghi vào quy ước để sau này không phải tranh luận lại.

Quỹ chăm sóc khu mộ nên thu thế nào?

Nhiều họ thu theo hộ hoặc theo suất, mỗi năm một lần, có người giữ quỹ và người đề xuất chi khác nhau, báo cáo công khai vào dịp giỗ tổ hoặc họp họ cuối năm.

Khu mộ họ bị giải toả thì làm gì?

Cử người đại diện làm việc với xã và tổ bồi thường, lập bảng kê từng mộ, họp họ chọn nơi đặt mới và dùng khoản hỗ trợ một cách công khai, có biên bản.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138