TonKinh.comTôn Kính
Tưởng nhớ người đã khuất

Năm đầu sau khi người thân qua đời: cả nhà tưởng nhớ và nâng đỡ nhau thế nào

Những mốc dễ chạnh lòng trong năm đầu sau khi người thân mất, ai trong nhà cần để ý nhất, câu nên nói và nên tránh, chia việc và khi nào cần tìm người giúp.

An elderly Vietnamese widow sits alone on a wooden bench in a family courtyard as her adult son brings her tea, wide shot from a doorway, soft dusk light

Năm đầu sau khi một người thân qua đời là năm cả nhà phải tập sống với một chỗ trống: nỗi nhớ dồn vào những mốc như Tết đầu tiên, sinh nhật người đã mất, ngày cưới của cha mẹ, và người cần được để ý nhất thường là người bạn đời, người chăm sóc những ngày cuối, cùng các cháu nhỏ. Gia đình đỡ nhau qua năm ấy bằng những việc nhỏ đều đặn hơn là bằng những lời lớn.

Các nghi lễ trong năm đầu có nếp riêng ở mỗi nhà, mỗi vùng và đã có người lớn trong họ lo; bài này không bàn chuyện ấy. Ở đây chỉ nói chuyện của người ở lại: những lúc dễ chạnh lòng, ai cần được quan tâm, nên nói gì và tránh nói gì, đồ đạc của người đã mất, những nếp nhỏ cả nhà cùng giữ, cách chia việc cho khỏi dồn vào một người, và khi nào nỗi buồn cần đến sự giúp đỡ từ bên ngoài gia đình.

Những mốc dễ chạnh lòng trong năm đầu

Nỗi buồn sau mất mát không giảm đều theo thời gian mà thường dâng lên vào những dịp quen thuộc. Biết trước các mốc giúp cả nhà chuẩn bị một chút:

MốcĐiều hay xảy raViệc nhỏ đỡ nhau
Những tuần đầu sau tang lễKhách đã về, nhà vắng hẳn, người ở lại mới thấmThay phiên nhau ở cùng, nấu cơm, ăn chung
Tết đầu tiênMâm cơm thiếu một người, việc người ấy hay làm không ai làmBàn trước ai làm việc ấy, nhắc tên người đã mất trong bữa cơm
Sinh nhật người đã mấtNgười bạn đời lặng lẽ, con cháu không biết có nên nhắcGọi điện, cùng ăn một món người ấy thích
Ngày cưới của cha mẹNgười còn lại nhớ nhiều, ít khi nói raCon cháu ghé thăm, xem lại ảnh cưới cùng
Dịp vui của con cháuĐám cưới, tốt nghiệp, đứa cháu mới sinh mà người đã mất không được thấyMột câu nhắc nhẹ trong dịp vui, không giấu, không làm buồn cả buổi
Mùa người ấy mất, năm sauThời tiết, cây trái, mùi mùa gợi lại những ngày cuốiỞ gần người thân nhất trong mấy tuần ấy

Những mốc trên không cần làm lễ gì thêm. Chỉ cần một người trong nhà nhớ để gọi một cuộc, ghé một lần, nói một câu. Người đang buồn thường chỉ mong có ai cũng đang nhớ cùng mình.

Ai trong nhà cần được để ý nhất

Người bạn đời còn lại. Ông hay bà mất bạn đời sau năm sáu chục năm chung sống mất cả nếp sinh hoạt hằng ngày. Nhiều cụ ăn ít, ngủ kém, ngại ra ngoài nhưng không than. Con cháu để ý bữa ăn, giấc ngủ, và rủ cụ đi những việc quen như ra chợ, sang hàng xóm.

Người chăm sóc những ngày cuối. Người con hay con dâu đã chăm người bệnh nhiều tháng thường kiệt sức và hay tự trách mình chưa làm đủ. Một lời ghi nhận từ anh chị em, một vài tuần được nghỉ ngơi, có ý nghĩa rất lớn với họ.

Các cháu nhỏ. Trẻ có thể không khóc nhưng thay đổi: ngủ kém, hay hỏi đi hỏi lại, sợ người khác cũng đi mất. Trả lời trẻ ngắn gọn, đúng sự thật theo cách trẻ hiểu được, và giữ nếp sinh hoạt của trẻ ổn định.

Người ở xa không về kịp. Người con ở xa không kịp về lúc cha mẹ mất thường mang nỗi day dứt lâu. Gọi cho họ, kể lại những ngày cuối, gửi ảnh, mời họ góp một phần việc trong năm.

Người tưởng như ổn nhất. Người lo hết mọi việc trong tang lễ, không khóc, không nghỉ, thường là người gục sau vài tháng. Hỏi thăm cả người ấy.

Câu nên nói và nên tránh

Người đi an ủi hay sợ nói sai nên im lặng, hoặc nói những câu quen miệng mà làm người nghe đau thêm. Một vài cặp câu để tham khảo:

Nên tránhNên nói thayVì sao
"Thôi đừng buồn nữa.""Con biết mẹ nhớ bố lắm. Con ngồi đây với mẹ."Không ai bảo được người khác hết buồn; được ở cùng thì nhẹ hơn
"Cụ thọ thế là có phúc rồi.""Ông sống trọn vẹn quá, mà mất đi vẫn hụt hẫng bà nhỉ."Thọ đến đâu thì người ở lại vẫn mất một người
"Phải mạnh mẽ lên vì các con.""Có việc gì cần thì chị gọi em, việc gì cũng được."Bắt người đang đau phải mạnh mẽ là thêm gánh
"Lẽ ra phải đưa đi viện sớm hơn.""Anh chị đã chăm bố chu đáo lắm."Lời trách muộn chỉ làm người chăm sóc day dứt thêm
Tránh nhắc tên người đã mất"Hôm nay ăn món này, em lại nhớ cách bác nêm."Nhiều người ở lại mong người đã mất vẫn được nhắc đến

Phần lớn thời gian, người đang buồn không cần lời khuyên mà cần người ở cạnh và nghe. Câu "con ngồi đây với mẹ" đôi khi là tất cả những gì cần nói.

Phòng và đồ đạc: không cần vội

Sau tang lễ, nhiều nhà thấy áp lực phải dọn ngay phòng của người đã mất, cho đi quần áo, sắp xếp lại đồ đạc. Có người cho rằng dọn sớm giúp đỡ nhớ, có người lại thấy như xoá người thân đi quá nhanh. Không có cách nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là không để ai, nhất là người bạn đời còn lại, bị buộc phải làm khi chưa sẵn sàng.

Một cách nhiều gia đình thấy dễ chịu là chia làm ba đợt. Đợt đầu, trong vài tuần, chỉ dọn những thứ dễ hỏng và những thứ gợi đau nhất như thuốc men, dụng cụ y tế. Đợt hai, sau vài tháng, cả nhà ngồi cùng nhau chọn kỷ vật để giữ. Đợt ba, khi người ở lại đã lắng hơn, mới cho đi quần áo, đồ dùng còn lại.

Người bạn đời có thể muốn giữ nguyên chiếc gối, chiếc ghế của người đã mất rất lâu. Con cháu không nên coi đó là dấu hiệu bất thường mà cứ để yên. Một câu nhẹ nhàng như "Khi nào mẹ muốn xếp lại tủ của bố thì gọi con, con về làm cùng" để ngỏ lời giúp mà không giục. Riêng giấy tờ quan trọng như sổ tiết kiệm, giấy tờ nhà đất thì nên gom về một chỗ sớm để khỏi thất lạc, việc xử lý tính sau.

Giữ một nếp nhỏ cùng nhau

Những nếp nhỏ, lặp lại đều đặn giúp người ở lại có chỗ bám vào trong những tháng đầu chông chênh. Vài nếp nhiều gia đình đã giữ trong năm đầu:

  • Bữa cơm chung mỗi tuần ở nhà người bạn đời còn lại, các con thay phiên nhau về.
  • Cuộc gọi cố định vào một giờ nhất định mỗi tối cho ông hay bà ở một mình.
  • Tiếp tục một việc người đã mất hay làm: tưới cây trong vườn, cho chim ăn, đọc báo buổi sáng. Người tiếp nối có thể là bạn đời, là con, là cháu.
  • Mỗi tháng một lần xem lại ảnh cũ cùng nhau, kể chuyện vui về người đã mất.
  • Một cuốn sổ chung để ai nhớ chuyện gì về người đã khuất thì ghi vào, không cần văn hay.
  • Đi thăm mộ cùng nhau vào những dịp gia đình thống nhất, dọn dẹp, ngồi lại một lúc.

Nếp nhỏ chỉ có tác dụng khi đều đặn. Chọn một hai việc làm được thật, hơn là đặt ra nhiều rồi bỏ dở sau vài tuần.

Khi thấy người ở lại bắt đầu tự đề nghị một nếp mới, như muốn đi tập thể dục buổi sáng với hàng xóm hay muốn tự nấu lại bữa tối, hãy ủng hộ. Đó thường là dấu hiệu người ấy đang dần tìm lại nhịp sống của mình, chứ không phải đã quên người đã mất.

Chia việc trong năm đầu

Năm đầu sau mất mát thường dồn rất nhiều việc vào một hai người: lo giấy tờ, lo các dịp tưởng nhớ, chăm người còn lại, tiếp khách. Một cuộc bàn gia đình sớm giúp chia đều hơn:

  1. Họp cả nhà sau tang lễ khoảng vài tuần, khi mọi người đã nghỉ ngơi được chút ít.
  2. Liệt kê các việc trong năm: giấy tờ của người đã mất, chăm sóc người bạn đời, các dịp tưởng nhớ theo nếp nhà, sổ sách chi tiêu tang lễ.
  3. Giao mỗi việc cho một người chính và một người phụ, người ở xa nhận việc làm được từ xa.
  4. Ghi lại vào tin nhắn nhóm gia đình để ai cũng thấy.
  5. Thống nhất cách góp chi phí và người giữ sổ, công khai các khoản.
  6. Hẹn vài tháng sau gặp lại, xem việc nào đang quá tải để đổi người.

Đừng ngại nói rằng mình đang mệt. Người lo việc chính trong năm đầu có quyền xin anh chị em gánh bớt, và nói sớm thì tốt hơn để đến khi kiệt sức rồi mới nói.

Khi nỗi buồn kéo dài

Buồn, nhớ, khóc bất chợt trong năm đầu là chuyện bình thường. Có những người sau nhiều tháng vẫn không ăn ngủ được, không làm được việc thường ngày, thu mình hoàn toàn, hoặc nói những câu như không muốn sống nữa. Những dấu hiệu ấy cần được để ý nghiêm túc.

Khi thấy người thân như vậy, việc đầu tiên là ở gần họ nhiều hơn và nói thẳng sự lo lắng của mình một cách nhẹ nhàng: "Mấy tháng nay mẹ ăn ít quá, con lo. Mình đi khám xem sao nhé." Việc thứ hai là tìm sự giúp đỡ từ bên ngoài: bác sĩ ở cơ sở y tế gần nhà, chuyên gia tâm lý, hoặc những người từng đi qua mất mát tương tự trong họ hàng, xóm giềng.

Nếu người thân nói đến chuyện không muốn sống, đừng để họ ở một mình và tìm hỗ trợ y tế ngay. Đi khám hay gặp người tư vấn không có nghĩa là gia đình không lo nổi; đó là một cách chăm sóc, giống như đưa người bị ốm đi khám. Nhiều gia đình đã đi qua năm đầu khó khăn nhờ có thêm một người ngoài giúp lắng nghe.

Câu hỏi thường gặp

Năm đầu sau khi người thân mất, nỗi buồn kéo dài bao lâu là bình thường?

Không có thời hạn chung. Buồn, nhớ dâng lên vào các dịp quen thuộc trong năm đầu là thường gặp. Nếu sau nhiều tháng người thân vẫn không ăn ngủ, không sinh hoạt được, nên đưa đi khám.

Có nên nhắc tên người đã mất trong bữa cơm gia đình không?

Nhiều người ở lại mong người đã mất vẫn được nhắc đến. Nhắc bằng chuyện vui, chuyện đời thường thường nhẹ nhàng hơn né tránh. Để ý phản ứng của người thân gần nhất để điều chỉnh.

Có nên đón cha hoặc mẹ goá về ở cùng không?

Tuỳ ý người ấy và hoàn cảnh mỗi nhà. Nhiều cụ muốn ở lại nhà cũ vì quen nếp; con cháu có thể thay phiên về ở cùng một thời gian, giữ cuộc gọi hằng ngày, rồi cùng bàn lại sau vài tháng.

Nói gì với trẻ nhỏ khi ông bà vừa mất?

Nói ngắn, đúng sự thật theo cách trẻ hiểu, ví dụ ông đã mất, không còn sống với mình nữa, cả nhà đều nhớ ông. Tránh nói ông đi xa hay đang ngủ, vì trẻ dễ sợ hoặc chờ đợi.

Khi nào nên dọn phòng và đồ đạc của người đã mất?

Không cần vội. Nhiều nhà chia làm vài đợt trong năm: dọn thuốc men trước, chọn kỷ vật sau, cho đi đồ còn lại khi người bạn đời đã sẵn sàng. Giấy tờ quan trọng nên gom về một chỗ sớm.

Người lo hết việc tang lễ có vẻ vẫn ổn thì có cần hỏi han không?

Có. Người gánh nhiều việc nhất thường chưa kịp buồn, và hay mệt sau vài tháng. Một lời cảm ơn, một lời hỏi thăm và việc anh chị em nhận bớt phần việc giúp họ rất nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138